आयुष्याला द्यावे उत्तर

असे जगावे दुनियामधे ,आव्हानाचे लावून अत्तर
नजर रोखूनी नजरेमध्ये ,आयुष्याला द्यावे उत्तर

नको गुलामी नक्षत्रांची ,भीती आंधळ्या तारांची
आयुष्याला भिडताना हि, चैन करावी स्वप्नांची

असे दांडगी इच्छा ज्याची, मार्ग तयाला मिळती सत्तर
नजर रोखूनी नजरेमध्ये ,आयुष्याला द्यावे उत्तर

पाय असावे जमिनीवरती, कवेत अंबर घेताना
हसू असावे ओठांवरती ,काळीज कडून देताना

संकाटासही ठणकावून सांगावे ,आता ये बहतर
नजर रोखूनी नजरेमध्ये, आयुष्याला द्यावे उत्तर

करून जावे असेही काही ,दुनियेतुनी या जाताना
गहिवर यावा जागास सारा, निरोप शेवटचा देताना

स्वर कठोर त्या काळाचाही, क्षणभर व्हावा कातर कातर
नजरेमध्ये नजर रोखूनी ,आयुष्याला द्यावे उत्तर

---

कवी – विंदा करंदीकर (गोविंद विनायक करंदीकर)

---

विंदा करंदीकर (गोविंद विनायक करंदीकर) यांची ‘आयुष्याला द्यावे उत्तर’ ही कविता म्हणजे सकारात्मकता, आत्मविश्वास आणि लढवय्या वृत्तीचे एक जिवंत स्तोत्र आहे. जीवनातील संकटांकडे पाहण्याचा एक नवा दृष्टिकोन कवीने या कवितेतून दिला आहे.

खाली या कवितेचा सारांश आणि भावार्थ दिला आहे:

कवितेचा सारांश (Summary)

ही कविता माणसाला स्वाभिमानाने आणि धैर्याने जगण्याची प्रेरणा देते. नशिबावर अवलंबून न राहता स्वतःच्या कतृत्वावर विश्वास ठेवावा, ध्येय गाठताना जमिनीवरचे पाय सोडू नयेत आणि संकटांना न घाबरता त्यांना थेट आव्हान द्यावे, असा संदेश विंदांनी दिला आहे. आपण गेल्यावरही जगाने आपली आठवण काढावी, असे काहीतरी भव्य कार्य करून जावे, हा या कवितेचा मुख्य गाभा आहे.

---

कवितेचा सविस्तर अर्थ (Line-by-Line Meaning)

१. आव्हानांचे अत्तर:

“असे जगावे दुनियामधे, आव्हानाचे लावून अत्तर…”

जगात जगताना संकटांना घाबरून नव्हे, तर त्यांना ‘अत्तरा’प्रमाणे अंगावर लेवून उत्साहाने सामोरे जावे. आयुष्यात येणाऱ्या प्रत्येक प्रसंगाला नजरेत नजर रोखून (पूर्ण आत्मविश्वासाने) सामोरे जावे आणि त्याला चोख उत्तर द्यावे.

२. नशिबापेक्षा कतृत्वाला महत्त्व:

“नको गुलामी नक्षत्रांची, भीती आंधळ्या तारांची…”

माणूस अनेकदा नशीब, कुंडली किंवा नक्षत्रांच्या आहारी जातो. कवी म्हणतात की, या नक्षत्रांची गुलामी करू नका आणि भविष्यातील ‘आंधळ्या’ ताऱ्यांची भीती बाळगू नका. आयुष्याशी संघर्ष करतानाही आपल्या स्वप्नांचा पाठपुरावा करण्याची ‘चैन’ (आनंद) सोडता कामा नये.

३. प्रबळ इच्छाशक्ती:

“असे दांडगी इच्छा ज्याची, मार्ग तयाला मिळती सत्तर…”

ज्याची इच्छाशक्ती प्रबळ असते, त्याला हजारो मार्ग आपोआप सापडतात. संकटांमुळे हताश न होता नवी वाट शोधण्याची जिद्द हवी.

४. नम्रता आणि मोठेपण:

“पाय असावे जमिनीवरती, कवेत अंबर घेताना…”

यश मिळवताना किंवा आकाशाला गवसणी घालताना (कवेत अंबर घेणे) आपले पाय जमिनीवर असावेत, म्हणजेच माणसाने आपली नम्रता सोडू नये. दुसऱ्यासाठी त्याग करताना किंवा ‘काळीज’ काढून देतानाही ओठांवर हसू असावे, इतके मन मोठे असावे.

५. संकटांना आव्हान:

“संकाटासही ठणकावून सांगावे, आता ये बहतर…”

संकट आले की घाबरून लपण्यापेक्षा त्याला ठणकावून सांगावे की, ‘तू कितीही मोठे असलीस तरी ये, मी तुला सामोरे जाण्यास तयार आहे.’

६. चिरंतन कार्य आणि शेवटचा निरोप:

“करून जावे असेही काही, दुनियेतुनी या जाताना…”

आयुष्य जगून जेव्हा आपण या जगाचा निरोप घेऊ, तेव्हा संपूर्ण जगाच्या डोळ्यांत पाणी (गहिवर) यावे, इतके महान कार्य आपण करून जावे. खुद्द ‘काळाला’ (मृत्यूला) सुद्धा आपला जीव घेताना त्याचे मन हळहळले (कातर होणे) पाहिजे.

---

विशेष शब्दार्थ:

• अत्तर: सुगंधी द्रव्य (येथे आव्हानांचा स्वीकार करण्याच्या अर्थाने).
• अंबर: आकाश.
• बहतर: खूप / अधिक प्रमाणात.
• गहिवर: मन भरून येणे.
• कातर कातर: व्याकुळ किंवा कंपित होणे.

ही कविता आपल्याला ‘लढ’ म्हणते. प्रतिकूल परिस्थितीतही माणसाने आपले सत्त्व आणि स्वप्न कसे जपून ठेवावे, याचे हे उत्तम मार्गदर्शन आहे. विंदांच्या लेखणीतील हा ‘झंकार’ आजही वाचकांना नवी उमेद देतो.