दिल्लीच्या सिंहासनावर न्यायप्रिय पण कधी कधी उतावळेपणा करणारा अकबर बादशहा राज्य करत होता. तो बुद्धिमान होता, पण काही वेळा तो कोणताही विषय पूर्ण समजून न घेता लगेच निर्णय देत असे. त्याच्या दरबारातील सर्वांत शांत, चतुर आणि दूरदृष्टी असलेला मंत्री म्हणजे बिरबल. बिरबल नेहमी अकबराला विचारपूर्वक निर्णय घेण्याचा सल्ला देत असे.
एके दिवशी दरबारात एक व्यापारी धावत आला. तो घाबरलेला दिसत होता. त्याने तक्रार केली,
“महाराज, माझ्या गोदामातून मौल्यवान रत्ने चोरीला गेली आहेत. मला खात्री आहे की हा नोकरच चोर आहे.”
त्याने एका गरीब नोकराकडे बोट दाखवले. नोकर घाबरून गेला आणि म्हणाला,
“महाराज, मी निरपराध आहे.”
पण व्यापारी वारंवार आरोप करत होता. अकबर बादशहा संतापला. त्याने कोणतीही चौकशी न करता आदेश दिला,
“या नोकराला ताबडतोब कारागृहात टाका!”
दरबारात क्षणभर शांतता पसरली. सगळ्यांना वाटलं, निर्णय फारच घाईचा आहे. बिरबल पुढे आला आणि नम्रपणे म्हणाला,
“महाराज, न्याय देताना थोडा संयम बाळगणं आवश्यक असतं. मला सत्य शोधण्यासाठी थोडा वेळ द्या.”
अकबर थोडा थांबला. बिरबलाने त्या नोकराला आणि व्यापाऱ्याला वेगवेगळ्या खोलीत बसवायला सांगितले. त्याने गोदामाची तपासणी केली आणि लक्षात आलं की चोरी आतल्या माणसानेच नव्हे, तर बाहेरून आलेल्या कुणीतरी केली आहे. गोदामाच्या मागच्या भिंतीत एक लहान भोक होतं.
बिरबलाने पुन्हा दरबारात येऊन सगळं सांगितलं. मग तो म्हणाला,
“महाराज, हा नोकर निरपराध आहे. खरा चोर दुसराच आहे.”
अकबराला आपली चूक कळली. त्याच्या चेहऱ्यावर पश्चात्ताप दिसू लागला. तो म्हणाला,
“बिरबल, माझ्या उतावळेपणामुळे आज एका निरपराध माणसावर अन्याय झाला असता.”
त्याने त्या नोकराची मुक्तता केली आणि व्यापाऱ्याला योग्य चौकशी करण्याचा आदेश दिला. अकबराने संपूर्ण दरबाराला सांगितले,
“आज मला धडा मिळाला—राजा कितीही मोठा असला, तरी उतावळेपणाने दिलेला निर्णय अन्यायकारक ठरतो.”
बिरबल नम्रपणे म्हणाला,
“महाराज, न्यायाला वेग नको, तर विचार हवा.”
WhatsApp
Facebook
Twitter
Leave a Reply