एका नगरात चूडाकर्ण नावाचा एक संन्यासी राहत होता. तो रोज भिक्षा मागून आणायचा आणि उरलेले अन्न एका पात्रात (भांड्यात) भरून उंचावर टांगून ठेवायचा. त्याच घरात हिरण्यक नावाचा एक अतिशय हुशार आणि चपळ उंदीर राहत होता.
हिरण्यक दररोज उडी मारून त्या उंचावरील पात्रातील अन्न चोरून खायचा. चूडाकर्ण त्याला हाकलण्यासाठी सतत लाकडाने भांड्यावर टपल्या मारत असे, पण हिरण्यक इतका उंच उडी मारायचा की संन्यासी चकित व्हायचा.
एके दिवशी चूडाकर्णकडे त्याचा मित्र वीणाकर्ण भेटायला आला. गप्पा मारताना चूडाकर्ण वारंवार भांड्यावर लाकूड आपटत होता. वीणाकर्णने विचारले, “अरे, तू माझ्याशी बोलताना सारखा आवाज का करतोयस?”
चूडाकर्ण म्हणाला, “काय सांगू मित्रा, या घरात एक उंदीर आहे जो अतिशय उंच उडी मारतो आणि माझे सर्व अन्न खाऊन टाकतो. मला समजत नाही की एवढा छोटा उंदीर इतकी उंच उडी मारतोच कशी?”
वीणाकर्ण अनुभवी होता, तो म्हणाला, “नक्कीच या उंदराच्या बिळाखाली काहीतरी गुप्त धन किंवा ताकद देणारी गोष्ट असावी. कारण संपत्ती आणि अधिकार असल्याशिवाय कोणालाही इतका आत्मविश्वास आणि शक्ती प्राप्त होत नाही.”
दोघांनी मिळून हिरण्यकचे बीळ शोधले आणि तिथली जमीन उकरली. तिथे त्यांना सोन्याच्या मोहरांचा एक मोठा हंडा (कवच/खजिना) सापडला. संन्याशाने तो खजिना काढून घेतला.
दुसऱ्या दिवशी हिरण्यक नेहमीप्रमाणे अन्न चोरी करण्यासाठी आला. पण आज त्याच्याकडे तो खजिना नव्हता. त्याच्या मनातील आत्मविश्वास कमी झाला होता. त्याने उडी मारली, पण तो अन्नाच्या पात्रापर्यंत पोहोचू शकला नाही आणि धाडकन खाली पडला. संन्याशाने त्याला लाठीने मारले आणि तो जखमी अवस्थेत पळून गेला.
हिरण्यकला तेव्हा समजले की, “माझी ती शक्ती माझी स्वतःची नसून त्या संपत्तीमुळे (खजिन्यामुळे) मला मिळालेला तो एक मानसिक आधार होता.”
मैत्रीचा पुढचा भाग:
खजिना गमावल्यानंतर हिरण्यक एकाकी पडला. तेव्हा त्याला लघुपातनक नावाचा कावळा भेटला. कावळ्याला उंदराची बुद्धिमत्ता आवडली आणि त्याने मैत्रीचा प्रस्ताव दिला. उंदराने सुरुवातीला नकार दिला (कारण उंदीर हे कावळ्याचे भक्ष्य असतात), पण नंतर दोघांनी एकमेकांवर विश्वास ठेवला आणि त्यांची मैत्री घट्ट झाली. पुढे ते दोघे मंथरक (कासव) आणि चित्रांग (हरिण) यांना भेटले आणि या चौघांच्या अतूट मैत्रीने अनेक संकटांवर मात केली.
बोध (Moral):
“अर्थेन बलवान् सर्वोऽप्यर्थाद्भवति पण्डितः ।” अर्थात: संपत्ती किंवा अधिकार माणसाला आत्मविश्वास आणि शक्ती देतात. पण जेव्हा हे नष्ट होते, तेव्हा खरी शक्ती आपल्या मित्रांच्या रूपात उभी राहते. खरी मैत्री ही कोणत्याही संपत्तीपेक्षा मोठी असते.
WhatsApp
Facebook
Twitter
Leave a Reply