एका नगरात जीर्णधन नावाचा एक व्यापारी राहत होता. व्यापारात मोठं नुकसान झाल्यामुळे तो दुसऱ्या देशात जाऊन नशीब आजमावण्याचा विचार करू लागला. त्याच्याकडे पूर्वजांपासून चालत आलेला एक प्रचंड जड, एक हजार पल (सुमारे ५० किलो) वजनाचा लोखंडाचा तराजू होता.
तो तराजू सोबत नेणं अशक्य होतं, म्हणून त्याने तो आपल्या लक्ष्मण नावाच्या मित्राकडे गहाण ठेवला आणि तो परदेशी गेला. अनेक वर्षांनंतर जीर्णधन खूप पैसे कमवून परत आला. तो आपल्या मित्राकडे गेला आणि म्हणाला, “मित्रा, आता मी परत आलो आहे, माझा तो लोखंडाचा तराजू मला परत दे.”
लक्ष्मण हा माणूस लोभी आणि खोटा होता. त्याला तो मौल्यवान तराजू परत करायचा नव्हता. तो खोटं रडण्याचं नाटक करत म्हणाला, “अरे मित्रा, काय सांगू? तो तराजू मी कोठारात जपून ठेवला होता, पण तिथे खूप उंदीर झाले आणि त्या उंदरांनी तो संपूर्ण लोखंडाचा तराजू खाऊन टाकला!”
जीर्णधनला लगेच समजलं की मित्र खोटं बोलतोय, कारण उंदीर कधीही लोखंड खाऊ शकत नाहीत. पण तो चिडला नाही. तो शांतपणे म्हणाला, “असो, यात तुझा काय दोष? उंदरांनी खाल्ला तर खाल्ला. नशिबाचा खेळ आहे. बरं, मी आता नदीवर स्नानाला जातोय, तू तुझ्या मुलाला माझ्यासोबत पाठव, म्हणजे तो माझे कपडे सांभाळेल.”
लक्ष्मणाने आनंदाने आपल्या मुलाला जीर्णधनसोबत पाठवलं. नदीवर गेल्यावर जीर्णधनने त्या मुलाला एका डोंगरदरीतल्या गुहेत नेलं, त्याला तिथे कोंडलं आणि गुहेचं तोंड एका मोठ्या दगडाने बंद केलं.
तो एकटाच घरी परतला. लक्ष्मणाने विचारलं, “माझा मुलगा कुठे आहे? तो तर तुझ्यासोबत गेला होता!”
जीर्णधन म्हणाला, “काय सांगू मित्रा, खूप मोठी दुर्घटना घडली! आम्ही नदीकाठी होतो, तेव्हा अचानक आकाशातून एक मोठा ससाणा (Hawk) खाली आला आणि त्याने तुझ्या मुलाला आपल्या नखात पकडून हवेत उडवून नेलं!”
लक्ष्मण जोरात ओरडला, “तू लबाड आहेस! ससाणा कधी एवढ्या मोठ्या मुलाला उचलून नेऊ शकतो का? हे अशक्य आहे! चल माझ्यासोबत राजाकडे, तोच आता न्याय करेल.”
दोघेही राजाच्या दरबारात गेले. लक्ष्मणाने तक्रार केली की जीर्णधनने त्याच्या मुलाचे अपहरण केले आहे. राजाने विचारलं, “जीर्णधन, तू मुलाला का पळवलंस?”
जीर्णधन म्हणाला, “महाराज, ससाण्याने मुलाला उचलून नेलं, यात माझा काय दोष?” राजा हसून म्हणाला, “हे कसं शक्य आहे? ससाणा मुलाला नेऊच शकत नाही.”
तेव्हा जीर्णधन शांतपणे म्हणाला, “महाराज, जर या नगरातील उंदीर ५० किलोचा लोखंडाचा तराजू खाऊ शकतात, तर इथले ससाणे एका मुलाला उचलून का नेऊ शकत नाहीत?”
राजाला सर्व प्रकार समजला. त्याने लक्ष्मणाला चांगलंच झापलं. शेवटी लक्ष्मणाने लोखंडाचा तराजू परत केला आणि जीर्णधनने त्याच्या मुलाला सुखरूप परत आणलं.
बोध (Moral):
“शठे शाठ्यं समाचरेत्।” अर्थात: जशास तसे. धूर्त आणि लबाड माणसाशी व्यवहार करताना त्याच्याच भाषेत उत्तर दिल्यास न्याय मिळतो.
WhatsApp
Facebook
Twitter
Leave a Reply