एके दिवशी बादशहा अकबर दरबारात बसले होते. दरबार भरगच्च होता — मंत्री, विद्वान, सेनापती, दरबारी सगळे उपस्थित होते. बादशहाचा मूड खूपच उत्साही होता. त्यांना आज बिरबलाला एक असा प्रश्न विचारायचा होता ज्याचे उत्तर देणे पूर्णपणे अशक्य असेल. बराच वेळ विचार केल्यानंतर अकबराच्या मनात एक अफलातून प्रश्न आला.
अकबराने दरबारात उभे राहून मोठ्या आवाजात आज्ञा केली —
“बिरबल! मला आकाशाला आधार देणारा खांब कुठे आहे ते सांग! आकाश कशावर तरी टेकलेले असेलच — तो खांब कुठे आहे? जर सांगता आले नाही तर तुला दरबार सोडावा लागेल!”
दरबारात एकच शांतता पसरली. मंत्र्यांच्या मनात आनंदाची लहर उठली. त्यांना वाटले — आता बिरबल नक्कीच हरेल! आकाशाला खांब? हे तर विज्ञानाच्या दृष्टीनेही अशक्य आहे! आकाश अनंत आहे, त्याला कोणताही आधार नाही — मग बिरबल काय उत्तर देणार? काही मंत्री मनातल्या मनात हसू लागले. काहींनी एकमेकांना कोपराने ढोसले.
बिरबल मात्र शांत होता. त्याने क्षणभर विचार केला. मग तो उठला आणि अदबीने म्हणाला —
“जहाँपनाह, आकाशाला खांब नक्की आहे — मी सांगतो कुठे आहे ते! पण तो खांब इथून खूप दूर आहे. आपल्याला माझ्यासोबत यावे लागेल!”
बादशहा चकित झाले. त्यांना वाटले नव्हते की बिरबल इतक्या आत्मविश्वासाने बोलेल. ते उत्सुकतेने उठले. सगळे मंत्री, सेवक आणि दरबारी मंडळी बिरबलाच्या मागे निघाली.
बिरबल त्यांना राजमहालाच्या बाहेर घेऊन गेला. शहराच्या बाहेर गेला. एक मैल चालले, दोन मैल चालले — सगळे थकू लागले. मंत्री कुजबुजू लागले, “बिरबल आपल्याला उगाचच फिरवतोय — याला उत्तर माहीत नाही म्हणून वेळ घालवतोय!”
पण बिरबल थांबला नाही. तो आत्मविश्वासाने चालत राहिला. शेवटी ते एका मोठ्या माळरानावर पोहोचले. तिथे दूरवर एक छोटेसे खेडे दिसत होते. बिरबल थांबला आणि जमिनीवर बसला. त्याने एक काठी उचलली आणि जमिनीवर एक रेघ ओढली.
बादशहाने अधीरतेने विचारले, “बिरबल, हे काय करतोयस? आकाशाचा खांब कुठे आहे?”
बिरबलाने शांतपणे त्या रेघेकडे बोट दाखवले आणि म्हणाला —
“जहाँपनाह, हा बघा खांब! आकाशाचा खांब इथेच आहे — या ठिकाणी!”
बादशहा आणि सगळे मंत्री गोंधळले. तिथे काहीच नव्हते — फक्त जमीन होती! अकबराने विचारले, “बिरबल, तू काय बोलतोयस? इथे कोणताही खांब दिसत नाही!”
बिरबल हसला आणि म्हणाला —
“जहाँपनाह, खांब दिसत नाही कारण तो मोजता येत नाही — पण तो आहे! विचार करा — आकाश चारही बाजूंनी पसरलेले आहे, ते कुठेतरी जमिनीला भिडते. मी जिथे रेघ ओढली ती जागा आकाश आणि जमीन यांच्या मिलनाची जागा आहे — तिथेच आकाशाचा खांब आहे! आणि जर आपल्याला हे मान्य नसेल, तर आपण पुढे चालत राहू — खांब तितकाच दूर जाईल. क्षितिज जसे जवळ येत नाही, तसाच हा खांबही! कारण आकाशाला खांबच नाही — ते अनंत आहे, स्वयंभू आहे, कोणत्याही आधाराशिवाय उभे आहे!”
दरबारात एकच शांतता पसरली. बादशहा अकबर क्षणभर स्तब्ध झाले. बिरबलाने किती चतुराईने उत्तर दिले होते! एकीकडे त्याने खांब दाखवण्याचा आत्मविश्वास दाखवला — आणि दुसरीकडे त्याने सिद्ध केले की आकाशाला खांबच नाही! ज्या प्रश्नाचे उत्तर अशक्य वाटत होते, त्याचे उत्तर बिरबलाने दोन्ही बाजूंनी दिले होते.
अकबराने मोठ्याने हसत म्हणाले — “बिरबल, तू धन्य आहेस! आम्ही तुला अडवण्यासाठी प्रश्न विचारला — पण तू त्याच प्रश्नातून ज्ञान काढलेस! आकाशाला खांब नाही हे सत्य तू इतक्या सुंदर पद्धतीने सांगितलेस की आम्हाला आक्षेपच घेता येत नाही!”
मंत्र्यांनी मान खाली घातली. त्यांना पुन्हा एकदा समजले की बिरबल केवळ हजरजबाबी नाही — तो खोल विचार करणारा, तत्त्वज्ञानी माणूस आहे. बादशहाने दरबारात परत आल्यावर बिरबलाला मौल्यवान हार घालून सन्मानित केले.
तात्पर्य: ज्या प्रश्नाचे उत्तर नाही असे वाटते, त्याचेही उत्तर बुद्धिमान माणूस शोधतो. चौकटीबाहेर विचार केला तर अशक्य वाटणाऱ्या गोष्टीही शक्य होतात. आकाशासारखे व्हा — कोणत्याही आधाराशिवाय, स्वतःच्या बळावर उभे राहा.
WhatsApp
Facebook
Twitter
Leave a Reply