दिल्लीच्या सिंहासनावर एके काळी अकबर बादशहा राज्य करत होता. त्याचा दरबार न्याय, शहाणपण आणि विद्वत्तेसाठी प्रसिद्ध होता. या दरबारातील सर्वांत बुद्धिमान, चतुर आणि प्रसंगावधान राखणारा मंत्री म्हणजे बिरबल. सामान्य माणसाच्या छोट्या तक्रारीही तो मोठ्या समजून न्याय देत असे.
एके दिवशी दरबारात एक गरीब फुलविक्रेता आणि एक श्रीमंत व्यापारी यांच्यात वाद झाला. फुलविक्रेता म्हणाला,
“महाराज, मी दररोज रस्त्यावर बसून फुले विकतो. हा व्यापारी रोज माझ्या दुकानाजवळ उभा राहतो आणि माझ्या फुलांचा सुगंध मोफत घेतो. त्यामुळे त्याने मला पैसे द्यायला हवेत.”
हे ऐकून दरबारात कुजबुज सुरू झाली. व्यापारी लगेच म्हणाला,
“महाराज, मी फुले घेतली नाहीत, हात लावले नाहीत. फक्त सुगंध आला, त्यासाठी पैसे कसे द्यायचे?”
अकबर बादशहा विचारात पडला. सुगंध ही दिसणारी किंवा हातात धरण्याची वस्तू नव्हती. तरीही गरीब फुलविक्रेत्याची तक्रार दुर्लक्षित करणेही योग्य नव्हते. अकबराने नेहमीप्रमाणे बिरबलाकडे पाहिले.
बिरबल शांतपणे पुढे आला. त्याने फुलविक्रेत्याला विचारले,
“तू फुले विकून उदरनिर्वाह करतोस ना?”
फुलविक्रेत्याने मान हलवली.
मग बिरबलाने व्यापाऱ्याला विचारले,
“तुला फुलांचा सुगंध आवडतो का?”
व्यापारी हसून म्हणाला, “हो, नक्कीच.”
बिरबल थोडा हसला आणि म्हणाला,
“महाराज, या प्रकरणाचा न्याय मी लगेच करतो.”
बिरबलाने व्यापाऱ्याला काही सोन्याची नाणी हातात घ्यायला सांगितली आणि ती जोरात हलवायला सांगितले. नाण्यांचा आवाज दरबारात घुमू लागला. मग बिरबलाने फुलविक्रेत्याला विचारले,
“तुला काय ऐकू येते?”
फुलविक्रेता म्हणाला, “नाण्यांचा आवाज.”
तेव्हा बिरबल म्हणाला,
“महाराज, जसा या माणसाने नाण्यांचा आवाज ऐकला, पण नाणी मिळाली नाहीत,
तसाच या व्यापाऱ्याने फुलांचा सुगंध घेतला आहे, पण फुले नाहीत.”
अकबराला हा न्याय फारच योग्य वाटला. त्याने जाहीर केले,
“फुलांच्या सुगंधाची किंमत म्हणजे नाण्यांचा आवाजच समजावा. त्यामुळे व्यापाऱ्याने काहीही पैसे देण्याची गरज नाही.”
हा निर्णय ऐकून व्यापारी समाधानी झाला आणि फुलविक्रेत्यालाही न्याय समजला. संपूर्ण दरबारात बिरबलाच्या बुद्धिमत्तेचे आणि न्यायबुद्धीचे कौतुक झाले.
WhatsApp
Facebook
Twitter
Leave a Reply