एका नगरात चूडाकर्ण नावाचा एक संन्यासी राहत होता. तो रोज भिक्षा मागून आणायचा आणि उरलेले अन्न एका पात्रात भरून उंचावर एका खुंटीला टांगून ठेवायचा. त्याच घरात हिरण्यक नावाचा एक अतिशय हुशार आणि चपळ उंदीर आपल्या बिळात राहत होता.
हिरण्यक दररोज रात्री उडी मारून त्या उंचावरील पात्रातील अन्न चोरून खायचा. संन्यासी त्याला हाकलण्यासाठी सतत लाकडाने भांड्यावर टपल्या मारत असे, पण हिरण्यक इतका उंच उडी मारायचा की संन्यासी चकित व्हायचा. त्याला प्रश्न पडायचा की, “एवढा छोटा उंदीर इतकी उंच उडी मारतोच कशी?”
एके दिवशी चूडाकर्णकडे त्याचा मित्र वीणाकर्ण भेटायला आला. गप्पा मारताना चूडाकर्ण वारंवार भांड्यावर लाकूड आपटत होता. वीणाकर्णने विचारले, “अरे, तू माझ्याशी बोलताना सारखा आवाज का करतोयस?”
चूडाकर्ण म्हणाला, “काय सांगू मित्रा, या घरात एक उंदीर आहे जो अतिशय उंच उडी मारतो आणि माझे सर्व अन्न खाऊन टाकतो. मला समजत नाही की एवढ्या उंचीवर तो पोहोचतो कसा?”
वीणाकर्ण अनुभवी होता, तो म्हणाला, “नक्कीच या उंदराच्या बिळाखाली काहीतरी गुप्त धन असावे. कारण संपत्ती आणि अधिकार असल्याशिवाय कोणालाही इतका आत्मविश्वास आणि शरीरात इतकी शक्ती प्राप्त होत नाही. उंदराच्या उडीमागे त्याच्या बिळातील खजिन्याचे बळ आहे.”
दोघांनी मिळून हिरण्यकचे बीळ शोधले आणि तिथली जमीन उकरली. तिथे त्यांना सोन्याच्या मोहरांचा एक मोठा हंडा सापडला. संन्याशाने तो खजिना काढून घेतला.
दुसऱ्या दिवशी हिरण्यक नेहमीप्रमाणे अन्न चोरी करण्यासाठी आला. पण आज त्याच्या बिळात तो खजिना नव्हता. खजिना गेल्यामुळे त्याचे मन खट्टू झाले होते आणि त्याचा आत्मविश्वास पूर्णपणे डळमळीत झाला होता. त्याने नेहमीप्रमाणे उडी मारली, पण तो अन्नाच्या पात्रापर्यंत पोहोचू शकला नाही आणि धाडकन खाली पडला. संन्याशाने त्याला लाठीने मारले आणि तो जखमी अवस्थेत आपल्या रिकाम्या बिळात पळून गेला.
हिरण्यकला तेव्हा उमजले की, “माझी ती शक्ती माझी स्वतःची नसून त्या बिळातील संपत्तीमुळे मला मिळालेला तो एक मानसिक आधार होता.”
बोध (Moral):
“अर्थेन बलवान् सर्वोऽप्यर्थाद्भवति पण्डितः ।” अर्थात: संपत्ती किंवा अधिकार माणसाला आत्मविश्वास आणि शक्ती देतात. पण जेव्हा हे नष्ट होते, तेव्हा माणसाचे मनोबलही कमी होते. खरी शक्ती आपल्या बुद्धीमध्ये आणि संकटात साथ देणाऱ्या मित्रांमध्ये असावी, केवळ भौतिक गोष्टींवर नाही.
WhatsApp
Facebook
Twitter
Leave a Reply