एका मोठ्या जलाशयात तीन मासे राहत होते. त्यांची नावे त्यांच्या स्वभावानुसार होती: १. अनागतविधाता (जो येणाऱ्या संकटाचा आधीच विचार करतो). २. प्रत्युत्पन्नमती (ज्याची बुद्धी संकटाच्या वेळी तत्काळ उपाय शोधते). ३. यद्भविष्य (जो नशिबावर विसंबून राहतो आणि म्हणतो, “जे व्हायचे आहे ते होईलच”).
एके दिवशी संध्याकाळी त्या जलाशयावरून काही कोळी (Fishermen) जात होते. त्यांनी पाहिले की हा जलाशय माशांनी भरलेला आहे. ते आपापसात बोलू लागले, “उद्या सकाळी आपण इथे नक्की येऊ आणि जाळे टाकून सर्व मासे पकडू.”
त्यांचे बोलणे अनागतविधाता याने ऐकले. त्याने तातडीने आपल्या मित्रांना बोलावले आणि सांगितले, “मित्रांनो, कोळी उद्या येणार आहेत. आपण आज रात्रीच या कालव्यातून दुसऱ्या सुरक्षित जलाशयात निघून जायला हवे.”
पण यद्भविष्य म्हणाला, “अरे, नशिबात असेल तर आपण वाचूच. उगाच कशाला पळायचे? जे व्हायचे आहे ते टाळता येत नाही.” तर प्रत्युत्पन्नमती म्हणाला, “मी आता कुठेही जाणार नाही. जेव्हा संकट येईल, तेव्हा मी काहीतरी युक्ती लढवून स्वतःला वाचवेन.”
अनागतविधाता कोणाचाही विचार न करता त्याच रात्री दुसऱ्या तलावात निघून गेला.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी कोळी आले आणि त्यांनी जाळे टाकले. प्रत्युत्पन्नमती आणि यद्भविष्य दोघेही जाळ्यात अडकले. प्रत्युत्पन्नमतीने आपली बुद्धी वापरली; त्याने स्वतःला मृतासारखे ताठ करून घेतले आणि श्वास रोखून धरला. कोळ्याला वाटले की हा मासा मेलेला आहे, म्हणून त्याने त्याला जाळ्यातून बाहेर काढून जमिनीवर ठेवले. संधी मिळताच प्रत्युत्पन्नमतीने उडी मारली आणि तो पुन्हा पाण्यात निसटला.
परंतु, यद्भविष्य मात्र नशिबाच्या भरवशावर शांत बसून राहिला. कोळ्याने त्याला पकडले, कापले आणि बाजारात विकण्यासाठी नेले. अशा प्रकारे नशिबावर विसंबून राहणाऱ्या यद्भविष्यचा अंत झाला.
बोध (Moral):
“अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिस्तथा । द्वावेतौ सुखमेधेते यद्भविष्यो विनश्यति ॥” अर्थात: जो संकटाचा आधीच विचार करतो आणि जो संकटात त्वरित उपाय शोधतो, ते दोघे सुखी होतात. पण जो केवळ नशिबावर अवलंबून राहतो, त्याचा विनाश अटळ असतो.
WhatsApp
Facebook
Twitter
Leave a Reply