वाळूतील साखर

फार पूर्वीची गोष्ट आहे. एके दिवशी बादशहा अकबर दरबारात बसले होते. त्या दिवशी कोणतेही खटले नव्हते, कोणतेही महत्त्वाचे निर्णय नव्हते. बादशहाचा मूड खेळकर होता. त्यांना बिरबलाची परीक्षा घ्यायची होती — आज काहीतरी असे विचारायचे की बिरबललाही उत्तर सापडणार नाही.

अकबराने विचार केला आणि एक अवघड प्रश्न तयार केला. त्यांनी दरबारातील एका सेवकाला सांगितले की एक ताट घेऊन यावे — त्यात वाळू आणि साखर एकत्र मिसळलेली होती. ते ताट बिरबलासमोर ठेवण्यात आले.

बादशहाने आज्ञा केली — “बिरबल, या ताटातील वाळू आणि साखर वेगळी कर! पण पाण्याचा वापर करायचा नाही, कोणतेही यंत्र वापरायचे नाही — फक्त बुद्धीच्या जोरावर!”

दरबारातील मंत्री आणि विद्वान लोक मनातून खूश झाले. त्यांना वाटले — आता बिरबल नक्कीच हरेल! वाळू आणि साखर एकदा मिसळली की वेगळी कशी करणार? दोन्हींचे कण जवळजवळ सारखेच दिसतात. पाणी नाही, यंत्र नाही — मग मार्ग काय?

काही मंत्र्यांनी स्वतः प्रयत्न करून पाहिला — बोटांनी एकेक कण वेगळा करणे अशक्य होते. एकाने सुचवले की फुंकर मारावी — पण वाळू आणि साखर दोन्ही उडतात, त्यामुळे काहीच फायदा नाही. सगळेच हतबल झाले.

बिरबल शांतपणे बसला होता. त्याने ताटाकडे एकवार पाहिले. ओठांवर नेहमीचे मंद स्मित होते. तो उठला आणि म्हणाला — “जहाँपनाह, हे काम आत्ता लगेच होणार नाही — मला थोडा वेळ द्यावा. उद्या सकाळी मी उत्तर देईन.”

बादशहाने मान डोलावली. बिरबलाने ते ताट उचलले आणि घरी घेऊन गेला.

त्या रात्री बिरबलाने एक साधी युक्ती केली. तो बागेत गेला आणि त्याने ते मिश्रण एका झाडाच्या बुंध्याजवळ जमिनीवर ओतले. रात्रभर त्याने काहीच केले नाही — फक्त वाट पाहिली.

सकाळी उठून बिरबलाने त्या जागी पाहिले — साखर पूर्णपणे नाहीशी झाली होती आणि फक्त वाळू उरली होती!

रात्रभर मुंग्यांनी साखरेचे एकेक कण उचलून नेले होते! मुंग्यांना वाळू नको होती — त्यांना फक्त साखर हवी होती. त्यांनी स्वतःच वाळू आणि साखर वेगळी केली होती!

बिरबल ती वाळू घेऊन दरबारात आला आणि ताट बादशहासमोर ठेवले. म्हणाला — “जहाँपनाह, पाहा — वाळू आणि साखर वेगळी झाली! ना पाणी वापरले, ना यंत्र वापरले!”

बादशहाने ताट उचलून पाहिले — खरोखरच फक्त स्वच्छ वाळू होती. त्यांनी आश्चर्याने विचारले, “बिरबल, हे कसे केलेस?”

बिरबलाने हसत उत्तर दिले — “जहाँपनाह, मी स्वतः काहीच केले नाही. मी फक्त निसर्गाची मदत घेतली. मुंग्यांना साखर आवडते — वाळू नाही. मी ते मिश्रण बागेत ओतले आणि मुंग्यांनी रात्रभर मेहनत करून साखर उचलून नेली. सकाळी फक्त वाळू उरली. प्रत्येक समस्येचे उत्तर निसर्गात असते — फक्त ते शोधण्याची दृष्टी हवी!”

बादशहा अकबर खूश झाले. त्यांनी टाळी वाजवली आणि उद्गारले — “शाब्बास बिरबल! आम्ही यंत्र आणि पाण्याला बंदी केली — पण निसर्गाला बंदी केली नव्हती! तू निसर्गाचाच उपयोग केलास — हीच तुझी खरी बुद्धिमत्ता आहे!”

दरबारातील सगळे मंत्री थक्क झाले. त्यांना वाटले होते की हे अशक्य काम आहे — पण बिरबलाने निसर्गातील एका साध्या गोष्टीचा उपयोग करून ते शक्य करून दाखवले. जे लोक रात्रभर विचार करत बसले असते, त्यांना उत्तर सापडले नसते — पण बिरबलाने शांतपणे निसर्गावर विश्वास ठेवला आणि यश मिळवले.

तात्पर्य: प्रत्येक समस्येचे उत्तर आपल्या आजूबाजूलाच असते. बुद्धिमान माणूस स्वतः सगळे करण्याचा हट्ट धरत नाही — तो निसर्ग, परिस्थिती आणि उपलब्ध साधनांचा चतुराईने उपयोग करतो. साध्या विचाराने कठीण समस्याही सुटतात.

🔗 हा लेख शेअर करा

WhatsApp Facebook Twitter 🖨️ Print 🔗 Copy Link