त्या शूर पुरुषाने भगवा झेंडा संपूर्ण हिंदुस्थानात फडकवला आणि स्वतःच्या राष्ट्राचे वैभव सतत वाढवत नेले. आपल्या तलवारीची कीर्ती त्याने सर्वत्र गाजवली आणि मोठ्या पराक्रमाने शत्रूंना आपली ताकद दाखवून दिली.

आणि तू? तू तर पाठ दाखवून रणांगणातून पळ काढलास — भ्याडासारखे शेपूट वळवून! (इथे कवितेचा सूर अचानक बदलतो — स्तुतीकडून थेट फटकाऱ्याकडे.)

त्या धीराने गुणी माणसे ओळखून त्यांचा गौरव केला आणि आपल्या उत्साहाच्या वाऱ्याने त्यांचे तेज अधिक प्रज्वलित केले. सज्जनांच्या स्नेहाने त्याने पराक्रमाची ज्योत पोसली — आणि त्या ज्योतीत डासांसारखे कितीतरी शत्रू जळून खाक झाले.

आणि तू? तू नीच माणसांच्या संगतीत नाचत राहिलास, धूळ खात गेलास — आणि सगळीकडे ‘शेणाचे दिवे’ लावलेस. (म्हणजे जिथे जिथे हात घातलास तिथे नाशच केलास.)

भट घराण्यातील जे युद्धनिपुण होते त्यांना बोलावून त्या सिंहासारख्या वीराने ‘मारू किंवा मरू’ या आवेशाने शत्रूवर नेले. ‘हर हर!’ हा रणघोष ऐकताच कित्येकांची घाबरगुंडी उडाली आणि ‘मराठा आला!’ म्हणत भित्रे सैरावैरा पळत सुटले.

तूही आपल्या लोकांना बोलावलेस — पण त्यांच्यासोबत केलेस काय? फक्त मनसोक्त लाडू झोडलेस! आणि घराण्याचे नाव मात्र बुडवलेस.

तो घोड्यावर बसूनच हुरडा चोळत शत्रूला धडा शिकवायला धावत निघाला — आणि तू? तू बिछान्यावर लोळत राहिलास! खंबीर वीर आणि सुबुद्ध मुत्सद्दी यांच्या साह्याने त्याने स्वतःच्या सत्तेची वाढ केली.

पण तू? तू नाचणाऱ्या-गाणाऱ्यांच्या संगतीत खजिना उधळलास. या घराण्यात जन्म घेऊनही असे वागलास — धिक्कार असो!

या घराण्यात एवढे महापराक्रमी पुरुष प्रसिद्ध झाले असताना, तुळशीच्या रोपांत ही अभद्र ‘भांग’ कुठून उगवली? तो पहिला बाजी आपल्या नावाचा अर्थ ‘गाजी’ म्हणजे विजेता असा सिद्ध करून गेला — आणि त्याच्या निधनाची बातमी ऐकून सारी भारतमाता हळहळली.

आणि तू? मरण्याआधीच मरून, स्वतःच्या राष्ट्रावर पारतंत्र्याचा काळोख आणलास — आणि पूर्वजांच्या तेजस्वी नावाचा ‘पाजी’ करून गेलास! (गाजी → पाजी — हा शब्दांचा घाव हीच कवितेची शेवटची ओळ आहे.)