निराशा (हे तासाचे तास)

हे तासाचे तास निघुनिया जाती,
अंधार भरे मग चित्तीं,
किति दडपण हें अवजड हृदयावरतीं
कष्ठानें बोलहि निघती,

हें स्वप्नचि कीं जागृति न कळे कांहीं,
जणु गहन मनावर येई,
हीं भुतें पिशाच्चें सारीं,
वार्‍यावर करिती स्वारी,
मम चित्तहि त्यामाझारीं

किति आरोळ्या घोर मृत्यूला देतें
मृतवत जों हें जग होतें.
मग मद्यानें जेविं रक्त उसळावें
तशि घोर कल्पनाधावे

मग तिजवरती काळे शार विचार
गरगरगर उडती दुर
हृदयीं हें असलें चालें.
नस नस जणु करकर बोले,
सर्वांग ठेंचलें गेलें

जणूं होतिल हे खंड खंड देहाचे,
अशि धोर निराशा जाचें

कवी: त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे (बालकवी)

कवितेचा सारांश: मनातील काहूर आणि निराशेचे चित्रण

या कवितेत बालकवींच्या मनातील अत्यंत तीव्र वेदना, मानसिक दडपण आणि एकाकीपणा व्यक्त झाला आहे.

१. काळजावरचे दडपण आणि अस्वस्थता: कवी म्हणतात की, वेळ संथपणे पुढे सरकत आहे (तासाचे तास निघून जाती), पण मनातला अंधार मात्र वाढतच चालला आहे. हृदयावर इतकं प्रचंड ओझं किंवा दडपण आलं आहे की, तोंडातून शब्द बाहेर काढणंही कठीण झालं आहे.

२. भ्रम आणि भीतीचे वातावरण: मनाची अवस्था अशी झाली आहे की, समोर जे घडतंय ते स्वप्न आहे की सत्य, हेच कळेनासं झालं आहे. मनावर एक प्रकारचं ‘गहन’ (गर्द/गुड) सावट आलं आहे. त्यांना सभोवताली जणू भुतं-पिशाच्चं वाऱ्यावरून संचार करताना दिसत आहेत आणि कवीचं स्वतःचं मनही त्याच भीतीदायक गर्तेत अडकलं आहे.

३. मृत्यूची हाक आणि कल्पनांचा वेग: जेव्हा संपूर्ण जग शांत होतं (मृतवत होतं), तेव्हा कवीचं मन मृत्यूला साद घालतं. मद्य प्राशन केल्यावर जसा रक्ताचा वेग वाढतो, तशाच भीषण आणि भयंकर कल्पना कवीच्या डोक्यात वेगाने धावू लागतात.

४. विचारांचे काळे ढग आणि शारीरिक वेदना: मनात येणारे विचार हे ‘काळे शार’ (अत्यंत गडद/दु:खी) आहेत, जे डोक्याभोवती गरगर फिरत आहेत. या मानसिक त्रासामुळे कवीला शारीरिक वेदनाही जाणवत आहेत. त्यांच्या अंगातील प्रत्येक नस जणू ओरडून सांगत आहे की त्यांचे संपूर्ण शरीर ठेंचले गेले आहे.

५. अंतिम निराशा: निराशा इतकी टोकाची आहे की कवीला वाटतंय, आता या देहाचे तुकडे-तुकडे (खंड खंड) होतील की काय! ही मानसिक वेदना सोसण्याच्या पलीकडे गेली आहे.

विशेष टिपणी:

बालकवींच्या या प्रकारच्या कवितांना ‘विषादगर्भी’ कविता मानले जाते. ‘आनंदी आनंद गडे’ लिहिणारा हा कवी जेव्हा जीवनातील वैयक्तिक दुःख, आजारपण किंवा गरिबीने खचून जायचा, तेव्हा त्यांच्या लेखणीतून असे काळजाला पीळ पाडणारे शब्द उमटायचे.

प्रमुख शब्दार्थ:

• चित्तीं: मनात.
• गहन: खोल किंवा अनाकलनीय.
• मद्यानें: दारूच्या अंमलाप्रमाणे.
• खंड खंड: तुकडे तुकडे.
• अधोवदन: मान खाली घातलेली (खिन्न).

🔗 हा लेख शेअर करा

WhatsApp Facebook Twitter 🖨️ Print 🔗 Copy Link