Category: कविता
-
गोफण केली छान
( दोहा ) स्वह्रदय फाडुनि निज नखरींचिवट तयाचे दोरकाढुनि, गोफण वळितों हीसत्त्वाचा मी चोर ! त्वेषाचा त्या दोरालाघट्ट भरुनियां पीळ,गांठ मारितों वैराचीजी न पीळ दवडील ! वैर तयांला, बसती जेस्तिमितचि आलस्यांतवैर तयांला, पोकळ जेबडबडती तोर्यांत ! वैर तयांला, वैरी जेत्यांच्या पायधुळींतलोळुनि कृतार्थ होती जेप्राप्त तूपपोळींत ! वैर तयांला, पूर्वींच्याआर्त्यांचा बडिवारगाउनि जे निज षंढत्वामात्र दाविती फार…
-
नवा शिपाई
नव्या मनूंतिल नव्या दमाचा शूर शिपाई आहें,कोण मला वठणीला आणूं शकतो तें मी पाहें !ब्राह्मण नाहीं, हिंदुहि नाहीं, न मी एक पंथाचा,तेचि पतित लीं ज आंखडिती प्रदेश साकल्याचा ! खादाड असे माझी भूक,चतकोरानें मला न सूख;कूपांतिल मी नच मंडूक; मळयास माझ्या कुंपण पडणें अगदीं न मला साहे !कोण मला वठणीला आणूं शकतो तें मी पाहें…
-
झपूर्झा
हर्षखेद ते मावळते,हास्य निमाले,अश्रु पळाले;कण्टकशल्यें लव वठली; कांहीं न दिसे दृष्टीलाप्रकाश गेला,तिमिर हरपला:काय म्हणावें या स्थितिला ?— झपूर्झा ! गडे झपूर्झा !हर्षशोक हे ज्यां सगळें,त्यां काय कळे ?त्यां काय वळे ? हंसतिल जरि ते आम्हांला,भय न धरुं हें वदण्याला :—व्यर्थीं अधिकचि अर्थ वसेतो त्यांस दिसे, ज्यां म्हणति पिसे,त्या अर्थाचे बोल कसे ?—झपूर्झा ! गडे झपूर्झा…
-
तुतारी
एक तुतारी द्या मज आणुनी,फुंकिन मी जो स्वप्राणानें,भेदुनि टाकित सगळीं गगनें —दीर्घ जिच्या त्या किंकाळीनें;अशी तुतारी द्या मजलागुनि, अवक्राशाच्या ओसाडींतिलपडसाद मुके जे आजवरीहोतिल ते वाचाल सत्वरीफुंक मारीतं जीला जबरी —कोण तुतारी ती मज देइल ? सारंगी ती सतार सुन्दरवीणा, वीनहि, मृदंग, बाजा,सूरहि, सनई, अलगुज माझ्या —कसचीं हीं हो पडतिल काजा ?एक तुतारी द्या तर सत्वर.…
-
अनंत
विषय — विश्वाची अफाटता आणि नम्रता अनंत कवी — बालकवी (त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे) तारे, आकाश आणि पृथ्वी — सारे अनंत. या अफाट पसाऱ्यासमोर माणसाचा ‘मी’ किती लहान आहे, हे सांगणारी बालकवींची तत्त्वचिंतनपर कविता. खाली संपूर्ण कविता, प्रत्येक कडव्याचा सोपा अर्थ, शब्दार्थ आणि प्रश्नमंजूषा दिली आहे. Anant by Balkavi — full Marathi poem with a simple…
-
पारवा — बालकवींची कविता
विषय — एकाकीपण आणि विरक्ती पारवा कवी — बालकवी (त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे) पडक्या धर्मशाळेच्या कौलावर बसलेला एक पारवा, भर दुपारची तप्त शांतता आणि त्याचे खिन्न घुमणे — बालकवींची सर्वाधिक गाजलेली आणि सर्वाधिक चर्चिली गेलेली कविता. खाली संपूर्ण कविता, प्रत्येक कडव्याचा सोपा अर्थ, शब्दार्थ आणि प्रश्नमंजूषा. Parva by Balkavi — the complete Marathi poem with a…
-
सुक्रोदय
विषय — पहाटेचा शुक्रतारा सुक्रोदय कवी — बालकवी (त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे) पहाटेच्या संधिकालात प्रकाश-अंधाराची झुंज आणि त्यातून उगवणारा तेजस्वी शुक्र — बालकवी त्याला ‘सौंदर्याचे केंद्र’ म्हणतात. खाली संपूर्ण कविता, प्रत्येक कडव्याचा सोपा अर्थ, शब्दार्थ आणि प्रश्नमंजूषा. Shukroday by Balkavi — the complete Marathi poem on the rising of Venus, with a stanza-by-stanza meaning, glossary and…
-
पांखरास
पांखरा, गाइलें तुला कधींहि न कोणीं,न च अश्रु गाळिले कुणीं वनीं येवीनी !नि:श्वास धांवती सौख्यामागें सारे;दु:खाचा वाली कुणा कुणीहि न बा रे ! मधु सुखद उष्णता मिळतां रविरायाचीहीं पवनांदोलीं कमलें उमलायाचीं.तेव्हांच कोकिलामैना गातिल गाणीं,होतील फुलें स्मरविव्हाल त्या गीतांनीं. त्या मधुर सुखीचें अश्रुजाळ चुंबीतझुलतील फूलपांखरें निजानंदांत,रविवदनावरचा रंग जरा परि बदले,मग गान, सर्व सौंदर्य, सर्व हें थिजलें…
-
संध्यारजनी
अस्तगिरीच्या अभिनव कुंजीं निजला निजनाथ,बघतां बघतां त्यास रंगलें वारुणिचें चित्त,हळुंच पाहते, मधुर हांसते, जाते लाजून,म्हणे मनाशीं, ‘जीव टाकुं का हा ओवाळून !’ प्रेमनिर्भरा बघुन सखीला भास्कर मायावीजातां जातां साखरचुंबा एक तिचा घेई !लाजलाजुनी जीव सतीचा मग अर्धा झाला,त्यांतच आल्या रोषाच्याही लहरी गालाला ! गेला, झाला द्दष्टिआडही सूर्य, तरी अजुनीपहा चकते प्रेमपताका पश्चिमदिग्वदनीं,थक्क होऊनी दिशा म्हणाल्या…
-
संध्यातारक
दिनरजनीच्या हृदयाबरलेंप्रेमसंगमीं उदभवलेलेंमुग्ध तान्हुलें फूलच पहिलें !कोमल किरणीं नम फुलबोनी खेळ खेळतें त्यांत. १ परमवत्सला जननी रजनीसंध्येचा पट दूर करोनीरम्य गुलाबी फुलांवरोनीचुंबुनि घे उचलोनी, बाळाला घे स्वकरांत. २ ‘आज दिसे पण मलूल बाईछबूकल्याची मृदु मुद्रा ही ?काय तरी सुकुमारा होई ?खेळुनि दमलें गडे चिमुकलें झोंपलेंच निमिषांत.’ ३ स्वर्वायूच्या दिव्यांदोलींलहानशी मुदु शय्या केलीरजनी ओंव्या गाउं लागली…