औदुंबर

ऐल तटावर पैल तटावर हिरवाळी घेऊन
निळासावळा झरा वाहतो बेटाबेटातून

चार घरांचे गाव चिमुकले पैल टेकडीकडे
शेतमळ्यांची दाट लागली हिरवी गर्दी पुढे

पायवाट पांढरी तयातुन अडवीतिडवी पडे
हिरव्या कुरणामधून चालली काळ्या डोहाकडे

झाकळुनी जळ गोड काळिमा पसरे लाटांवर
पाय टाकूनी जळात बसला असला औदुंबर

कवी: त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे (बालकवी)

🌳 औदुंबर: कवितेचा सखोल अर्थ

ही कविता अतिशय संथ आणि शांत आहे. यात निसर्गाचे एक स्थिर चित्र रेखाटले आहे:

१. पाण्याचे आणि काठाचे वर्णन:

ऐल तटावर पैल तटावर हिरवाळी घेऊन निळासावळा झरा वाहतो बेटाबेटातून नदीच्या किंवा ओढ्याच्या दोन्ही काठांवर (ऐल आणि पैल) हिरवळ आहे. त्यांच्या मधून एक निळासावळा झरा बेटांमधून नागमोडी वळणे घेत वाहत आहे.

२. गावाचे आणि शेताचे चित्र:

चार घरांचे गाव चिमुकले पैल टेकडीकडे शेतमळ्यांची दाट लागली हिरवी गर्दी पुढे पलीकडच्या टेकडीवर फक्त चार घरांचे एक छोटेसे, शांत गाव आहे. त्या गावाच्या पुढे शेतांची आणि मळ्यांची इतकी झाडे आहेत की कवी त्याला ‘हिरवी गर्दी’ म्हणतात.

३. पायवाट:

पायवाट पांढरी तयातुन अडवीतिडवी पडे हिरव्या कुरणामधून चालली काळ्या डोहाकडे त्या हिरव्या गर्दीतून आणि शेतातून एक पांढरी, धुळीची पायवाट अडवीतिडवी (नागमोडी) जात आहे. ही वाट हिरव्या कुरणातून सरळ एका मोठ्या काळ्या डोहाकडे (पाण्याच्या खोल साठ्याकडे) जाते.

४. औदुंबराचे ध्यान:

झाकळुनी जळ गोड काळिमा पसरे लाटांवर पाय टाकूनी जळात बसला असला औदुंबर डोहाचे पाणी खोल असल्यामुळे आणि आजूबाजूच्या झाडांच्या सावलीमुळे ते काळेभोर दिसते. त्या पाण्याच्या लाटांवर एक प्रकारची शांत ‘काळिमा’ पसरली आहे. अशा या शांत डोहाच्या काठावर औदुंबराचे (उंबराचे) झाड आपले पाय (मुळे) पाण्यात सोडून अगदी स्थिर बसले आहे.

✨ या कवितेचे वेगळेपण:

• निसर्ग आणि मानवी स्वभाव: या कवितेत कवीने औदुंबराच्या झाडाला एका ‘स्थितप्रज्ञ’ किंवा ‘ध्यानस्थ’ माणसाची उपमा दिली आहे. जसा एखादा ऋषी पाण्यात पाय सोडून शांतपणे विचार करत बसतो, तसे ते झाड वाटते.
• रंगांचा वापर: बालकवींनी यात ‘निळासावळा’, ‘हिरवी’, ‘पांढरी’ आणि ‘काळ्या’ अशा रंगांचा वापर करून वाचकाच्या मनावर रंगांचे गारूड केले आहे.

टीप: तुम्ही दिलेले हे शब्द पूर्णपणे मूळ आहेत. अभ्यासक्रमात किंवा अधिकृत वाचनात याच शब्दांचा वापर केला जातो.

🔗 हा लेख शेअर करा

WhatsApp Facebook Twitter 🖨️ Print 🔗 Copy Link