एके दिवशी अकबर बादशहाच्या राजमहालात एक मोठी घटना घडली. बादशहाचा सर्वात मौल्यवान, अत्यंत दुर्मिळ असा कोहिनूरसारखा चमकदार हिरा गायब झाला! तो हिरा बादशहाला त्यांच्या आजोबांनी दिला होता — त्याची किंमत लाखो मोहरांपेक्षाही जास्त होती. सकाळी दासीने महालाची साफसफाई केली तेव्हा हिऱ्याची पेटी रिकामी दिसली!
बादशहाला प्रचंड धक्का बसला. त्यांनी लगेच बिरबलाला बोलावले आणि सांगितले — “बिरबल, हा हिरा माझ्या घराण्याचा अमूल्य ठेवा आहे. तो शोधून काढ — मग चोर कोणीही असो!”
बिरबलाने तपास सुरू केला. त्याने सर्वप्रथम महालात रात्री काम केलेल्या सेवकांची यादी मागवली. रात्रपाळीत पाच जण होते — रमेश नावाचा खजिनदार, सुरेश नावाचा दरवानजी, गणेश नावाचा स्वयंपाकी, दिनेश नावाचा सफाई कामगार आणि महेश नावाचा बागवान.
बिरबलाने पाचही जणांना दरबारात बोलावले. ते सगळे उभे राहिले — काहींच्या चेहऱ्यावर घाबरलेले भाव होते, काही शांत होते, काहींची नजर इकडे तिकडे भिरभिरत होती.
बिरबल त्यांच्यासमोर उभा राहिला आणि गंभीर आवाजात म्हणाला —
“तुम्हा पाचांपैकी एकाने हिरा चोरला आहे. मला माहीत आहे चोर कोण आहे — पण मी त्याला स्वतःच कबूल करण्याची संधी देतो. आत्ता नाही सांगितले तर उद्या कठोर शिक्षा होईल!”
कोणीच बोलले नाही. सगळे गप्प राहिले.
मग बिरबलाने एका सेवकाला आत पाठवले आणि पाच काठ्या आणायला सांगितले. थोड्याच वेळात पाच सारख्या लांबीच्या काठ्या आल्या. बिरबलाने प्रत्येकाला एकेक काठी दिली आणि सांगितले —
“या काठ्या मी एका सिद्ध महात्म्याकडून आणल्या आहेत. या जादूच्या काठ्या आहेत. आत्ता सगळ्या काठ्या सारख्याच लांबीच्या आहेत. उद्या सकाळी या — ज्याने हिरा चोरला असेल त्याच्या काठीची लांबी दोन बोटे वाढलेली असेल!”
सगळ्यांनी काठ्या घेतल्या आणि घरी गेले. बिरबलाच्या या युक्तीबद्दल बादशहाला उत्सुकता होती. ते म्हणाले — “बिरबल, काठी वाढत नाही हे सगळ्यांना माहीत आहे — मग काय होणार?”
बिरबल हसला आणि म्हणाला — “जहाँपनाह, काठी वाढत नाही हे मलाही माहीत आहे — पण चोराच्या मनाला ते माहीत नसते! त्याच्या मनात अपराधबोध असतो — तो घाबरतो. काठी वाढू नये म्हणून तो रात्री काठी कापतो — आणि त्याच भीतीने तो स्वतःच पकडला जातो!”
सकाळ झाली. पाचही जण दरबारात आले. बिरबलाने एकेकाची काठी मोजली. चार जणांच्या काठ्या पूर्वीइतक्याच होत्या — पण रमेश खजिनदाराची काठी दोन बोटे कमी झाली होती!
बिरबलाने त्याच्याकडे शांतपणे पाहिले आणि म्हणाला —
“रमेश, तुझी काठी लहान झाली आहे. याचा अर्थ तूच हिरा चोरलास!”
रमेश थरथरला. त्याचे पाय लटपटले. त्याने क्षणभर नकार देण्याचा प्रयत्न केला — पण बिरबलाच्या शांत, निश्चयी नजरेसमोर त्याचा धीर सुटला. तो खाली कोसळला आणि रडत रडत कबूल केले —
“जहाँपनाह, चूक झाली! मीच हिरा चोरला. माझ्यावर खूप कर्ज होते — त्यातून सुटका नव्हती. हिरा माझ्या घरातील मडक्यात लपवला आहे!”
बादशहाने लगेच सेनापतींना पाठवले. रमेशच्या घरातून हिरा सापडला. बादशहाने रमेशला कठोर शिक्षा सुनावली आणि बिरबलाकडे वळून म्हणाले —
“बिरबल, तू पुन्हा एकदा माणसाच्या मनाचा उपयोग केलास! खरोखर, चोराला काठीची नाही — स्वतःच्याच मनाची भीती वाटते!”
बिरबल विनम्रपणे म्हणाला —
“जहाँपनाह, काठी जादूची नसते — माणसाचा अपराधबोध जादूचे काम करतो. दोषी माणूस स्वतःच स्वतःला शिक्षा करतो — आपण फक्त संधी द्यायची असते!”
तात्पर्य: पाप केल्यावर माणसाच्या मनात नेहमी भीती असते. अपराधी माणूस स्वतःच्या सावलीलाही घाबरतो आणि त्याच भीतीमुळे तो पकडला जातो. सत्य कधी ना कधी उघडकीस येतेच.
WhatsApp
Facebook
Twitter
Leave a Reply