सिंहगड — कोंढाण्याचे नवे नाव

सिंहगड हा पुण्यापासून जवळ असलेला डोंगरी किल्ला. पूर्वी त्याचे नाव कोंढाणा असे होते. सुमारे तेराशे मीटर उंचीवरून पुण्याच्या परिसरावर इथून नजर ठेवता येते.

पुरंदरच्या तहात हा किल्ला मोगलांना द्यावा लागला होता. तो परत मिळवणे स्वराज्यासाठी महत्त्वाचे होते. गडाचे रक्षण उदयभान राठोड करत होता.

फेब्रुवारी १६७० मध्ये तानाजी मालुसरे यांनी ही कामगिरी हाती घेतली. त्या वेळी घरी मुलाचे लग्न ठरले होते. पण त्यांनी सांगितले — आधी गड, मग लग्न.

रात्रीच्या अंधारात दोरखंडाच्या साहाय्याने मावळे कड्यावरून वर चढले. अचानक हल्ला झाल्याने गडावरचे सैनिक गोंधळले. घनघोर लढाई झाली.

गड जिंकला गेला, पण या लढाईत तानाजी मालुसरे धारातीर्थी पडले. बातमी कळल्यावर महाराज म्हणाले — "गड आला पण सिंह गेला."

त्या शब्दांतूनच किल्ल्याला नवे नाव मिळाले — सिंहगड. एका माणसाच्या बलिदानाने किल्ल्याचे नाव बदलले, हे इतिहासात क्वचितच घडते.

गडावर तानाजी मालुसरे यांचे स्मारक आहे. शेजारी उदयभानाच्या शौर्याचीही आठवण जपली आहे. दोन्ही बाजूंचे शूर सैनिक तिथे स्मरणात आहेत.

आज सिंहगड हा पुणेकरांचा आवडता ट्रेक. सकाळी गड चढून वर पिठलं-भाकरी आणि दही खाणे ही इथली खास पद्धत झाली आहे.

गडावर कल्याण दरवाजा आणि पुणे दरवाजा असे दोन मुख्य दरवाजे आहेत. तटबंदीचा बराच भाग आजही शाबूत आहे.

तानाजींसोबत त्यांचे बंधू सूर्याजी मालुसरे हेही होते. तानाजी पडल्यावर मावळे मागे फिरू लागले. तेव्हा सूर्याजींनी त्यांना थांबवले आणि पुन्हा लढायला उभे केले.

इथून पुण्याचा संपूर्ण परिसर दिसतो. म्हणूनच हा किल्ला मोक्याचा मानला जात असे. जो कोंढाणा जिंकेल, त्याचे पुण्यावर नियंत्रण राहील अशी स्थिती होती.