आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
त्या काळात सैन्य गावातून जाताना शेते तुडवत असे. धान्य घेतले जाई, गुरे नेली जात. सैनिकांना हे हक्काचे वाटे.
शिवाजी महाराजांनी हा प्रकार पूर्णपणे बंद केला. त्यांची आज्ञा स्पष्ट होती — शेतकऱ्याच्या भाजीच्या देठालाही हात लावता कामा नये.
मोहिमेवर जाणाऱ्या सैन्याने स्वतःची रसद सोबत न्यायची. गावातून काही घेतले तर त्याचे पैसे द्यायचे. नियम मोडणाऱ्याला कडक शिक्षा होई.
सारा म्हणजे शेतीवरचा कर. तो ठरवण्याची पद्धतही बदलण्यात आली. जमीन मोजून, तिच्या प्रतीनुसार सारा ठरवला जाई.
पीक चांगले आले तर जास्त, कमी आले तर कमी — असा हिशेब असे. दुष्काळ पडला तर सारा माफ केला जाई.
शेतकऱ्याकडे बी-बियाणे नसेल तर सरकारकडून मदत मिळे. बैल नसेल तर त्याचीही सोय होई. पुढे पीक आल्यावर हळूहळू परतफेड करता येई.
मध्ये दलाल किंवा वतनदार असले की शेतकऱ्याची पिळवणूक होते. म्हणून शक्यतो थेट सरकारशी व्यवहार व्हावा असा प्रयत्न होता.
आज्ञापत्र या ग्रंथात ही धोरणे नोंदवलेली आहेत. रामचंद्रपंत अमात्य यांनी नंतरच्या काळात हा ग्रंथ लिहिला.
शेतकरी सुखी असेल तर धान्य पिकते. धान्य असेल तर सैन्य लढू शकते. म्हणून शेतकऱ्याची काळजी घेणे हे राज्याचेच हित आहे.
गावोगावी जमिनीची मोजणी करण्यात आली. कोणती जमीन सुपीक, कोणती कमी प्रतीची याची नोंद ठेवली गेली.
अण्णाजी दत्तो या अधिकाऱ्याने महसुलाची घडी बसवण्याचे मोठे काम केले. मोजणी आणि नोंदी यांची पद्धत त्यांनी ठरवली.
वतनदारांच्या हातात फार सत्ता जाऊ नये याकडेही लक्ष होते. सत्ता एका ठिकाणी साचली की गैरवापर होतो.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| तुडवणे | tudavne | to trample |
| हक्क | hakka | a right, an entitlement |
| देठ | deth | a stalk, a stem |
| सारा | sara | land revenue, tax |
| प्रत | prat | quality, grade |
| दुष्काळ | dushkal | a famine, a drought |
| परतफेड | paratfed | repayment |
| पिळवणूक | pilavnuk | exploitation |
| आज्ञापत्र | adnyapatra | a book of royal instructions |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ४६ — कर्ता आणि कर्म Rule 46 — the subject and the object.
क्रिया करणारा तो कर्ता. ज्याच्यावर क्रिया घडते ते कर्म.
उदाहरणे :
पडताळा : कोणी? असे विचारले की कर्ता मिळतो. काय? विचारले की कर्म. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
देठालाही हात नको
शेतकऱ्याच्या भाजीच्या देठालाही हात लावू नये — ही आज्ञा सैन्याला होती.
दुष्काळात माफी
पीक बुडाले तर सारा माफ केला जाई. बी-बियाणे आणि बैलांची मदतही मिळे.
आज्ञापत्र
रामचंद्रपंत अमात्य यांनी लिहिलेला ग्रंथ. राज्यकारभाराची धोरणे त्यात नोंदवलेली आहेत.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why is protecting farmers good for the kingdom itself?"
If 213 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
शिवाजी महाराजांचे शेतकरी धोरण काय होते?
सैन्याने शेतीचे नुकसान करू नये, सारा जमिनीच्या प्रतीनुसार ठरवावा आणि दुष्काळात तो माफ करावा.
सारा म्हणजे काय?
शेतीवर आकारला जाणारा कर. जमीन मोजून आणि तिची प्रत पाहून तो ठरवला जाई.
दुष्काळात काय मदत मिळे?
सारा माफ केला जाई. शिवाय बी-बियाणे आणि बैलांसाठी सरकारकडून मदत मिळत असे.
आज्ञापत्र म्हणजे काय?
रामचंद्रपंत अमात्य यांनी लिहिलेला ग्रंथ, ज्यात राज्यकारभाराची धोरणे नोंदवलेली आहेत.