आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
संभाजी महाराजांचा जन्म १४ मे १६५७ रोजी पुरंदर किल्ल्यावर झाला. आई सईबाई आणि वडील छत्रपती शिवाजी महाराज.
दोन वर्षांचे असतानाच त्यांची आई गेली. त्यांचे संगोपन आजी जिजाबाईंनी केले. लहानपणापासूनच त्यांना उत्तम शिक्षण मिळाले.
वयाच्या नवव्या वर्षी ते वडिलांसोबत आग्र्याला गेले होते. नजरकैद, सुटका आणि परतीचा प्रवास — हे सारे त्यांनी लहान वयात अनुभवले.
संभाजी महाराज उत्तम भाषातज्ज्ञ होते. संस्कृत, हिंदी, फार्सी आणि मराठी अशा अनेक भाषा त्यांना अवगत होत्या.
त्यांनी संस्कृतमध्ये बुधभूषण हा ग्रंथ लिहिला. राजाने कसे वागावे, राज्य कसे चालवावे याविषयी त्यात विचार मांडले आहेत. नायिकाभेद आणि नखशिख हे ग्रंथही त्यांच्या नावावर आहेत.
इ. स. १६८० मध्ये वडिलांच्या निधनानंतर ते छत्रपती झाले. त्यांच्या समोरची आव्हाने प्रचंड होती. औरंगजेब स्वतः मोठ्या सैन्यानिशी दक्षिणेत उतरला होता.
नऊ वर्षे त्यांनी हे युद्ध चालू ठेवले. मोगल, सिद्दी, पोर्तुगीज आणि इंग्रज — अनेक आघाड्यांवर एकाच वेळी लढावे लागले.
इ. स. १६८९ मध्ये संगमेश्वर येथे फितुरीमुळे ते पकडले गेले. तुळापूर येथे त्यांची हत्या झाली. शरण जाण्यास त्यांनी शेवटपर्यंत नकार दिला.
तुळापूर आणि वढू बुद्रुक इथे त्यांची स्मारके आहेत. योद्धा आणि लेखक असे दोन्ही असणारे राजे इतिहासात फार थोडे सापडतात.
त्यांनी बुऱ्हाणपूरवर यशस्वी स्वारी केली आणि पोर्तुगिजांविरुद्धही मोहीम काढली. जंजिऱ्यावरही त्यांनी हल्ला चढवला.
सिद्दींवर नजर ठेवण्यासाठी त्यांनी पद्मदुर्ग हा किल्ला बांधला. शत्रूच्या समोरच किल्ला उभारण्याचे हे धाडस होते.
औरंगजेब स्वतः दख्खनेत उतरला होता. एवढ्या मोठ्या सत्तेला नऊ वर्षे थोपवून धरणे ही सोपी गोष्ट नव्हती.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| संगोपन | sangopan | upbringing, nurturing |
| भाषातज्ज्ञ | bhashatajdnya | a linguist |
| अवगत | avagat | known, mastered |
| ग्रंथ | granth | a book, a treatise |
| आव्हान | avhan | a challenge |
| आघाडी | aghadi | a front, a battle line |
| फितुरी | fituri | betrayal, treachery |
| नकार | nakar | a refusal |
| लेखणी | lekhani | a pen |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ३९ — विरुद्धार्थी शब्द Rule 39 — words with opposite meanings.
उलट अर्थाच्या शब्दांना विरुद्धार्थी शब्द म्हणतात.
उदाहरणे :
सराव : उताऱ्यातले पाच शब्द निवडा आणि त्यांचे विरुद्धार्थी शब्द लिहा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
बुधभूषण
संभाजी महाराजांनी संस्कृतमध्ये लिहिलेला ग्रंथ. राज्यकारभाराविषयीचे विचार त्यात आहेत.
अनेक आघाड्या
मोगल, सिद्दी, पोर्तुगीज आणि इंग्रज — या सर्वांशी एकाच वेळी लढा द्यावा लागला.
तुळापूर
पुणे जिल्ह्यातील हे गाव. इथे संभाजी महाराजांचे स्मारक आहे.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "What did Sambhaji write, and why is that unusual for a king?"
If 218 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
संभाजी महाराजांचा जन्म कधी झाला?
१४ मे १६५७ रोजी पुरंदर किल्ल्यावर.
संभाजी महाराजांनी कोणते ग्रंथ लिहिले?
संस्कृतमधील बुधभूषण हा प्रमुख ग्रंथ. याशिवाय नायिकाभेद आणि नखशिख हेही त्यांच्या नावावर आहेत.
त्यांना किती भाषा येत होत्या?
संस्कृत, हिंदी, फार्सी आणि मराठी अशा अनेक भाषा त्यांना अवगत होत्या.
संभाजी महाराज किती वर्षे छत्रपती होते?
इ. स. १६८० ते १६८९ अशी सुमारे नऊ वर्षे.