सईबाई — राजगडावरची आठवण

सईबाई या शिवाजी महाराजांच्या पहिल्या पत्नी. त्या फलटणच्या निंबाळकर घराण्यातल्या. मुधोजीराव निंबाळकर यांच्या त्या कन्या.

दोघांचा विवाह अगदी लहान वयात झाला. त्या काळात बालविवाहाची पद्धत होती. पुढे दोघेही एकत्र वाढले.

सईबाई स्वभावाने शांत आणि समजूतदार होत्या. महाराज सतत मोहिमांवर असत. घरची जबाबदारी आणि जिजाबाईंची साथ त्या सांभाळत.

त्या काळात राजघराण्यातील स्त्रियांचे आयुष्य सोपे नव्हते. पती कधी परत येईल याची शाश्वती नसे. तरीही त्यांनी तक्रार केली नाही.

१४ मे १६५७ रोजी पुरंदर किल्ल्यावर त्यांना पुत्ररत्न झाले. त्याचे नाव ठेवले संभाजी. पुढे तेच छत्रपती संभाजी महाराज म्हणून ओळखले गेले.

सईबाईंची प्रकृती नाजूक होती. संभाजींच्या जन्मानंतर ती आणखी बिघडत गेली. उपचार करूनही फरक पडला नाही.

५ सप्टेंबर १६५९ रोजी राजगडावर त्यांचे निधन झाले. त्या वेळी संभाजी अवघे दोन वर्षांचे होते.

त्यांची समाधी राजगडाच्या पद्मावती माचीवर आहे. गडावर जाणारे अनेकजण तिथे थांबतात.

आईविना वाढलेल्या संभाजींना जिजाबाईंनी सांभाळले. एका पिढीने दुसऱ्या पिढीला आधार देण्याची ही परंपरा या घराण्यात दिसते.

सईबाईंना तीन कन्या होत्या — सखूबाई, राणूबाई आणि अंबिकाबाई. संभाजी हे त्यांचे एकुलते पुत्र.

इतिहासात राजांच्या मोहिमा नोंदल्या जातात, पण घर सांभाळणाऱ्यांची नोंद कमी होते. सईबाईंचे नावही म्हणूनच कमी वेळा येते.

त्या काळात औषधोपचार आजच्यासारखे नव्हते. साधे आजारही प्राणघातक ठरत असत.

महाराजांना सईबाईंविषयी विशेष ओढ होती अशी नोंद आहे. त्यांच्या निधनाचे दुःख त्यांनी दीर्घकाळ मनात बाळगले.