आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
प्रतापराव गुजर हे स्वराज्याचे सरनौबत होते. त्यांचे मूळ नाव कुडतोजी गुजर. पराक्रम पाहून महाराजांनी त्यांना प्रतापराव हा किताब दिला.
साल्हेरच्या मोठ्या लढाईत त्यांनी महत्त्वाची कामगिरी बजावली होती. मैदानी लढाईतही मराठे जिंकू शकतात हे सिद्ध करणाऱ्या विजयात त्यांचा वाटा होता.
इ. स. १६७३ मध्ये त्यांनी बहलोलखान या सरदाराचा पराभव केला. खान शरण आला आणि प्रतापरावांनी त्याला सोडून दिले.
महाराजांना ही गोष्ट पटली नाही. शत्रूला असे सहज सोडणे धोक्याचे ठरू शकते, असे त्यांचे मत होते. त्यांनी नाराजीचे पत्र पाठवले.
झालेच तसे. बहलोलखान पुन्हा सैन्य जमवून आला. प्रतापरावांना आपली चूक जाणवली आणि त्यांच्या मनात खंत दाटली.
२४ फेब्रुवारी १६७४ रोजी कोल्हापूरजवळ नेसरीच्या खिंडीत खानाचे सैन्य दिसले. प्रतापरावांनी मागचा-पुढचा विचार केला नाही.
आपल्या सहा सहकाऱ्यांना घेऊन ते थेट हजारोंच्या सैन्यावर चालून गेले. सातजण विरुद्ध संपूर्ण सैन्य. सातही जण त्या लढाईत धारातीर्थी पडले.
कवी कुसुमाग्रज यांनी या प्रसंगावर लिहिलेली "वेडात मराठे वीर दौडले सात" ही कविता आजही शाळांमध्ये शिकवली जाते.
बातमी कळल्यावर महाराजांना फार दुःख झाले. शौर्य कौतुकास्पद खरे, पण रागाच्या भरात घेतलेला निर्णय महागात पडतो — हा धडा या घटनेतून मिळतो.
सरनौबत हे पद मोठे असते. सैन्याची रचना, हालचाल आणि पुरवठा या साऱ्याची जबाबदारी त्यावर असते.
प्रतापरावांच्या मृत्यूनंतर हंबीरराव मोहिते यांना सरनौबतपद देण्यात आले. त्यांनी पुढे अनेक लढायांत यश मिळवले.
त्यांच्या स्मरणार्थ नेसरी येथे स्मारक उभारण्यात आले आहे. सातही वीरांची नावे तिथे कोरलेली आहेत.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| किताब | kitab | a title of honour |
| वाटा | vata | a share, a part |
| नाराजी | naraji | displeasure |
| खंत | khant | regret, remorse |
| सहकारी | sahakari | a colleague, a comrade |
| चालून जाणे | chalun jane | to charge at |
| कवी | kavi | a poet |
| कौतुकास्पद | kautukaspad | praiseworthy |
| महागात पडणे | mahagat padne | to cost dearly |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ३६ — विशेषण Rule 36 — adjectives describe nouns.
नामाबद्दल अधिक माहिती सांगणाऱ्या शब्दाला विशेषण म्हणतात. विशेषणाचे रूप नामाच्या लिंगानुसार बदलते.
उदाहरणे :
सराव : एका नामाला तीन वेगवेगळी विशेषणे लावून पाहा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
कुडतोजी गुजर
प्रतापरावांचे मूळ नाव. पराक्रम पाहून महाराजांनी त्यांना प्रतापराव हा किताब दिला.
नेसरी
कोल्हापूर जिल्ह्यातील ही खिंड. इथेच २४ फेब्रुवारी १६७४ रोजी सातजण धारातीर्थी पडले.
वेडात मराठे वीर दौडले सात
कवी कुसुमाग्रज यांची प्रसिद्ध कविता. या प्रसंगावर आधारित.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "What is the difference between courage and haste?"
If 210 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रतापराव गुजर कोण होते?
स्वराज्याचे सरनौबत. त्यांचे मूळ नाव कुडतोजी गुजर असे होते.
नेसरीची लढाई कधी झाली?
२४ फेब्रुवारी १६७४ रोजी कोल्हापूरजवळ नेसरीच्या खिंडीत.
वेडात मराठे वीर दौडले सात ही कविता कोणाची?
कवी कुसुमाग्रज यांची. प्रतापराव आणि त्यांच्या सहा सहकाऱ्यांच्या पराक्रमावर ती आधारित आहे.
प्रतापरावांची चूक काय झाली?
बहलोलखान शरण आल्यावर त्यांनी त्याला सोडून दिले. तो पुन्हा सैन्य जमवून आला.