आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
तोरण्यावर मिळालेल्या धनातून महाराजांनी मुरुंबदेव नावाचा किल्ला नव्याने बांधला. त्याचे नाव ठेवले राजगड. पुढची सुमारे पंचवीस वर्षे हीच स्वराज्याची राजधानी राहिली.
राजगडाची रचना अतिशय हुशारीने केलेली आहे. मधे उंच बालेकिल्ला आणि त्याभोवती तीन माच्या — पद्मावती, संजीवनी आणि सुवेळा. तिन्ही दिशांना पसरलेल्या या माच्यांमुळे किल्ला बळकट झाला.
संजीवनी माचीची तटबंदी विशेष प्रसिद्ध आहे. दुहेरी भिंत आणि त्यात लपलेल्या चोरवाटा. शत्रू आत घुसला तरी अडकून पडेल अशी रचना.
इथेच महत्त्वाचे निर्णय घेतले गेले. अफझलखानाच्या भेटीची तयारी इथून झाली. आग्र्याहून सुटून आल्यावर महाराज इथेच परतले. संभाजी महाराजांचा जन्मही याच गडावर झाला.
पुढे राजधानी रायगडावर हलवण्यात आली. रायगड अधिक सुरक्षित होता आणि समुद्राच्या जवळ होता. तरीही राजगडाचे महत्त्व कमी झाले नाही.
आजही राजगड हा ट्रेकर्सचा आवडता किल्ला आहे. एका दिवसात संपूर्ण गड पाहणे अवघड जाते, एवढा तो मोठा आहे.
पद्मावती माचीवर पद्मावती देवीचे मंदिर आहे. तिथेच राजवाडा, सदर आणि पाण्याची टाकी होती. रोजचा कारभार याच भागातून चालत असे.
इ. स. १६५९ मध्ये महाराजांच्या पत्नी सईबाई यांचे निधन राजगडावरच झाले. त्यांची समाधी पद्मावती माचीवर आहे. आनंदाचे आणि दुःखाचे असे दोन्ही प्रसंग या गडाने पाहिले.
गडावरून तोरणा, सिंहगड, पुरंदर असे अनेक किल्ले दिसतात. एका ठिकाणाहून एवढ्या किल्ल्यांवर नजर ठेवता येणे ही मोठी सोय होती.
किल्ला बांधताना पाण्याची सोय, धान्याची कोठारे आणि सैनिकांची राहण्याची जागा या साऱ्याचा विचार करावा लागतो. राजगडावर हे सर्व नियोजन काळजीपूर्वक केलेले दिसते.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| बालेकिल्ला | balekilla | the innermost citadel of a fort |
| तटबंदी | tatbandi | a fortification wall |
| दुहेरी | duheri | double, twofold |
| चोरवाट | chorvat | a secret passage |
| बळकट | balkat | strong, sturdy |
| रचना | rachna | structure, design |
| निर्णय | nirnay | a decision |
| सुरक्षित | surakshit | safe, secure |
| महत्त्व | mahattva | importance |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ९ — क्ष आणि ज्ञ ही जोडाक्षरे आहेत Rule 9 — क्ष and ज्ञ are conjuncts, not separate letters.
क्ष म्हणजे क् + ष आणि ज्ञ म्हणजे ज् + ञ. ही स्वतंत्र अक्षरे नाहीत, तर जोडाक्षरे आहेत.
उदाहरणे :
टीप : मुळाक्षरांच्या तक्त्यात ही शेवटी दिलेली असतात, म्हणून गोंधळ होतो. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
तीन माच्या
पद्मावती, संजीवनी आणि सुवेळा. तीन दिशांना पसरलेल्या या माच्यांमुळे राजगड अतिशय बळकट झाला.
संजीवनी माची
दुहेरी तटबंदी आणि त्यातल्या चोरवाटा. भारतातील किल्ल्यांमधले हे एक उत्कृष्ट स्थापत्य मानले जाते.
संभाजी महाराजांचा जन्म
इ. स. १६५७ मध्ये पुरंदरावर जन्म झाला असे मानले जाते; राजगडावरही त्यांचे बालपण गेले.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why did the capital later move from Rajgad to Raigad?"
If 211 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
राजगड किल्ला कुठे आहे?
पुणे जिल्ह्यातील वेल्हे तालुक्यात, तोरणा किल्ल्याजवळ.
राजगड किती काळ राजधानी होता?
सुमारे पंचवीस वर्षे राजगड ही स्वराज्याची राजधानी होती. नंतर ती रायगडावर हलवण्यात आली.
राजगडाच्या माच्या कोणत्या?
पद्मावती माची, संजीवनी माची आणि सुवेळा माची अशा तीन माच्या राजगडावर आहेत.
राजगडाचे जुने नाव काय होते?
राजगडाचे जुने नाव मुरुंबदेव असे होते. तोरण्यावर मिळालेल्या धनातून तो नव्याने बांधला गेला.