गनिमी कावा — डोंगरांची युद्धनीती

शत्रूचे सैन्य मोठे असेल तर समोरासमोर लढणे धोक्याचे. अशा वेळी वेगळी युक्ती लागते. तिलाच गनिमी कावा म्हणतात.

यात मोठी लढाई टाळली जाते. त्याऐवजी अचानक छापा घातला जातो. शत्रूची रसद तोडली जाते. मग सैन्य पटकन डोंगरात नाहीसे होते. शत्रूला ना लढता येते, ना पाठलाग करता येतो.

सह्याद्रीचा भूगोल याला अगदी अनुकूल होता. अरुंद खिंडी, घनदाट जंगल आणि उंच कडे. मोठे सैन्य इथे हलू शकत नाही. तोफा वर नेता येत नाहीत.

मावळ्यांना प्रत्येक वाट माहीत होती. रात्री ते डोंगर उतरत, हल्ला करत आणि उजाडायच्या आत परत जात. उंबरखिंडीत तर संपूर्ण सैन्य याच पद्धतीने अडकवले गेले.

पण गनिमी कावा म्हणजे केवळ लपून हल्ला करणे नव्हे. त्यासाठी अचूक माहिती लागते, नेमके नियोजन लागते आणि शिस्त लागते. एक चूक झाली तरी सारे फसते.

म्हणूनच ही केवळ लढाईची पद्धत नाही, ती विचार करण्याची पद्धत आहे. आपली ताकद कमी असेल तर हुशारीने खेळावे लागते.

शाहिस्तेखानावरचा छापा हे याचे उत्तम उदाहरण. लाखाचे सैन्य पुण्यात असतानाही महाराजांनी मोजक्या माणसांनिशी रात्री लाल महालात प्रवेश केला आणि सुखरूप बाहेर पडले.

सुरतेच्या स्वारीतही तेच दिसते. मोठी लढाई न करता महाराज शहरात शिरले, खजिना घेतला आणि मोगली सैन्य पोहोचायच्या आत परत फिरले.

हल्ला कधी करायचा हे जेवढे महत्त्वाचे, तेवढेच कधी माघार घ्यायची हेही महत्त्वाचे. लढाई टाळणे ही भ्याडपणाची नव्हे तर शहाणपणाची खूण असते.