आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
किल्ल्याभोवती बांधलेल्या भिंतीला तटबंदी म्हणतात. ती जाड आणि उंच असते. वरून सैनिकांना चालता येईल एवढी रुंदही असते.
तटबंदीत ठराविक अंतरावर गोल किंवा चौकोनी बांधकाम पुढे आलेले दिसते. त्याला बुरूज म्हणतात. बुरुजावरून दोन्ही बाजूंना नजर ठेवता येते आणि तोफा ठेवता येतात.
किल्ल्यात जाण्याचा मुख्य मार्ग म्हणजे दरवाजा. तो सहसा सरळ नसतो. वळणावळणाचा असतो, म्हणजे हत्तीने धडक देऊन तो फोडता येऊ नये.
किल्ल्याचा सर्वात उंच आणि आतला भाग म्हणजे बालेकिल्ला. शत्रू आत घुसलाच तर शेवटचा लढा इथून दिला जाई. राजाचा निवास आणि खजिनाही इथेच असे.
डोंगरउतारावर पसरलेल्या सपाट भागाला माची म्हणतात. राजगडाच्या तीन माच्या प्रसिद्ध आहेत. माचीवर सैनिकांची वस्ती आणि बाजार असे.
अडचणीच्या वेळी बाहेर पडण्यासाठी लपवलेला छोटा दरवाजा असतो. त्याला चोरदरवाजा किंवा चोरवाट म्हणतात. बाहेरून तो सहज दिसत नाही.
किल्ल्यावर पाण्याची टाकी, धान्याची कोठारे आणि दारूगोळ्याची कोठी असणे आवश्यक होते. वेढा पडला तर महिनोन्महिने पुरेल एवढी बेगमी करावी लागे.
पुढच्या वेळी किल्ल्यावर जाल तेव्हा हे भाग शोधून पाहा. नुसते फिरण्यापेक्षा रचना समजून घेतली की किल्ला अधिक बोलू लागतो.
दरवाजाच्या दोन्ही बाजूंना बुरूज बांधलेले असतात. त्यांना गोमुखी रचना म्हणतात. शत्रू दरवाजाजवळ आला की दोन्ही बाजूंनी त्याच्यावर मारा करता येतो.
दरवाजावर अणकुचीदार खिळे बसवलेले असत. हत्तीने धडक दिली तर त्याला इजा व्हावी हा त्यामागचा हेतू.
किल्ल्यावर देवीचे किंवा शंकराचे मंदिरही असे. सैनिकांना धीर मिळावा आणि गडावर उत्सव साजरे करता यावेत यासाठी ही सोय होती.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| तटबंदी | tatbandi | a fortification wall |
| बुरूज | buruj | a bastion, a tower |
| रुंद | rund | wide, broad |
| वळणावळणाचा | valanavalanacha | winding, zigzag |
| बालेकिल्ला | balekilla | the inner citadel |
| माची | machi | a fortified terrace |
| चोरदरवाजा | chordarwaja | a secret door |
| बेगमी | begami | a stock, provisions laid by |
| निवास | niwas | a residence |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम १८ — सामासिक शब्द जोडून लिहावे Rule 18 — compound words are written joined, not spaced.
दोन शब्द एकत्र येऊन नवा अर्थ देत असतील तर तो सामासिक शब्द. तो जोडूनच लिहावा, मधे जागा सोडू नये.
उदाहरणे :
पडताळा : दोन शब्द वेगळे लिहिले तर अर्थ बदलतो का, ते तपासा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
दरवाजा वाकडा का?
हत्तीला धडक मारून दरवाजा फोडता येऊ नये म्हणून प्रवेशमार्ग वळणावळणाचा ठेवला जाई.
बुरुजाचे काम
तटबंदीच्या दोन्ही बाजूंना नजर ठेवणे आणि तोफांसाठी जागा देणे.
पाण्याची टाकी
वेढा पडल्यास पाणी हाच सर्वात मोठा प्रश्न. म्हणून प्रत्येक किल्ल्यावर टाकी कोरलेली असे.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why are fort gateways never built in a straight line?"
If 211 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
तटबंदी म्हणजे काय?
किल्ल्याभोवती बांधलेली जाड आणि उंच संरक्षक भिंत.
बुरूज कशासाठी असतो?
तटबंदीच्या दोन्ही बाजूंना नजर ठेवण्यासाठी आणि तोफा ठेवण्यासाठी बुरूज बांधले जातात.
बालेकिल्ला म्हणजे काय?
किल्ल्याचा सर्वात उंच आणि आतला भाग. शेवटचा लढा तिथून दिला जाई.
माची म्हणजे काय?
डोंगरउतारावर पसरलेला सपाट भाग. तिथे सैनिकांची वस्ती आणि बाजार असे.