आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
शिवाजी महाराजांनी लवकरच एक गोष्ट ओळखली. जमिनीवर कितीही ताकद असली तरी समुद्र मोकळा राहिला तर धोका संपत नाही. परकीय जहाजे किनाऱ्यावर येऊन लूट करत होती.
म्हणून त्यांनी स्वतःचे आरमार उभारण्याचे ठरवले. इ. स. १६५७ च्या सुमारास कल्याण आणि भिवंडी इथे जहाजे बांधण्याचे काम सुरू झाले.
जहाजे बांधण्यासाठी कुशल कारागीर लागतात. लाकूड निवडावे लागते, आकार ठरवावा लागतो. हे ज्ञान कोकणातील सुतारांकडे होते. त्यांना एकत्र आणून काम सुरू झाले.
गुराब आणि गलबत असे वेगवेगळ्या प्रकारचे जहाज बांधले गेले. काही वेगवान होती, काहींवर तोफा बसवता येत. काही वर्षांत शेकडो जहाजांचा ताफा तयार झाला.
मायनाक भंडारी आणि दौलतखान असे अनुभवी लोक आरमाराचे प्रमुख झाले. समुद्रातले काम समजणाऱ्या माणसांनाच ही जबाबदारी दिली गेली.
आरमारासाठी किनाऱ्यावर तळ लागतात. म्हणून सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग, सुवर्णदुर्ग असे जलदुर्ग बांधले किंवा बळकट केले गेले.
या आरमारामुळे व्यापारी जहाजांना संरक्षण मिळाले. मीठ, नारळ आणि इतर माल सुरक्षित वाहून नेता येऊ लागला. व्यापार वाढला की राज्याचे उत्पन्नही वाढते.
म्हणूनच शिवाजी महाराजांना भारतीय आरमाराचे जनक मानले जाते. आजही भारतीय नौदलाच्या चिन्हावर त्यांच्या राजमुद्रेतील प्रेरणा दिसते.
जहाजावर काम करणाऱ्या सैनिकांना वेगळे प्रशिक्षण द्यावे लागते. पोहणे, दोर बांधणे, वाऱ्याचा अंदाज घेणे — हे सारे शिकावे लागते.
आरमाराचा प्रमुख म्हणून सरखेल हे पद निर्माण करण्यात आले. पुढे कान्होजी आंग्रे यांनी हेच पद भूषवले आणि मराठा आरमार आणखी बळकट केले.
इंग्रज, पोर्तुगीज आणि सिद्दी यांची जहाजे या भागात फिरत असत. त्यांच्यासमोर उभे राहणारे आरमार उभारणे हे धाडसाचे काम होते.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| लूट | lut | plunder, looting |
| जहाज | jahaj | a ship |
| सुतार | sutar | a carpenter |
| वेगवान | vegavan | fast, swift |
| ताफा | tafa | a fleet |
| प्रमुख | pramukh | a chief, a head |
| संरक्षण | sanrakshan | protection |
| उत्पन्न | utpanna | income, revenue |
| जनक | janak | the founder, the father of |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम १९ — उपसर्ग ओळखा Rule 19 — prefixes and what they add to a word.
शब्दाच्या आधी लागून अर्थ बदलणाऱ्या अक्षरांना उपसर्ग म्हणतात. प्र, सु, दु, वि, अ हे नेहमीचे उपसर्ग.
उदाहरणे :
गंमत : न्याय ला अ लागला की अन्याय होतो. एका अक्षराने अर्थ उलटा होतो. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
गुराब आणि गलबत
मराठा आरमारातील दोन प्रमुख जहाजप्रकार. काही वेगासाठी, काही तोफांसाठी.
मायनाक भंडारी
आरमाराचे एक प्रमुख अधिकारी. समुद्राचा अनुभव असलेल्या माणसांनाच जबाबदारी दिली जाई.
आरमाराचे जनक
स्वतःचे आरमार उभारणारे शिवाजी महाराज हे भारतातील पहिले राज्यकर्ते मानले जातात.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why did Shivaji think a navy was necessary?"
If 221 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
शिवाजी महाराजांनी आरमार का उभारले?
परकीय जहाजे कोकणच्या किनाऱ्यावर लूट करत होती. त्यांना रोखण्यासाठी स्वतःचे आरमार आवश्यक होते.
आरमाराचे बांधकाम कुठे झाले?
इ. स. १६५७ च्या सुमारास कल्याण आणि भिवंडी येथे जहाजबांधणी सुरू झाली.
मराठा आरमारात कोणती जहाजे होती?
गुराब आणि गलबत हे प्रमुख प्रकार होते. काही वेगवान तर काहींवर तोफा बसवलेल्या असत.
शिवाजी महाराजांना आरमाराचे जनक का म्हणतात?
स्वतःचे संघटित आरमार उभारणारे ते भारतातील पहिले राज्यकर्ते मानले जातात.