आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
जिजाबाईंचा जन्म १२ जानेवारी १५९८ रोजी सिंदखेड राजा या गावी झाला. त्यांचे वडील लखुजी जाधव हे मोठे सरदार होते. पुढे त्यांचा विवाह शहाजीराजे भोसले यांच्याशी झाला. जिजाबाई लहानपणापासूनच हुशार, धाडसी आणि स्पष्ट बोलणाऱ्या होत्या.
शहाजीराजे कामानिमित्त दूर असत. त्यामुळे पुण्याचा कारभार जिजाबाईंनी स्वतः सांभाळला. त्या काळात पुणे गाव उद्ध्वस्त झाले होते. जिजाबाईंनी ते पुन्हा वसवले. सोन्याचा नांगर फिरवून शेती पुन्हा सुरू केली. लोकांना घरे मिळाली, बाजार भरू लागला.
शिवाजी महाराजांना घडवण्याचे काम जिजाबाईंनी केले. त्या त्यांना रामायण, महाभारत आणि पुराणातील गोष्टी सांगत. रामाचा त्याग, अर्जुनाचे कौशल्य आणि भीमाचे बळ या गोष्टींतून बाळ शिवाजीच्या मनात पराक्रमाची आवड निर्माण झाली.
जिजाबाई केवळ गोष्टी सांगत नसत. त्या न्यायनिवाडाही करत. गरिबांची गाऱ्हाणी ऐकत. चुकीच्या वागणुकीला शिक्षा देत. हे सर्व पाहतच शिवाजी महाराज मोठे झाले. राज्य कसे चालवावे, हा पहिला धडा त्यांना आईकडूनच मिळाला.
मुलगा मोठा झाल्यावरही जिजाबाईंचा सल्ला महाराज नेहमी घेत असत. अफझलखानाच्या भेटीच्या वेळी आईचा आशीर्वाद घेऊनच ते निघाले होते.
६ जून १६७४ रोजी रायगडावर राज्याभिषेक झाला. आपला मुलगा छत्रपती झालेला जिजाबाईंनी डोळ्यांनी पाहिला. त्यानंतर अवघ्या बारा दिवसांनी पाचाड येथे त्यांचे निधन झाले. स्वप्न पूर्ण झालेले पाहूनच त्या गेल्या.
महाराज आग्र्याला गेले तेव्हा स्वराज्याचा कारभार जिजाबाईंनीच सांभाळला. सुमारे नऊ महिने त्यांनी किल्ले, सैन्य आणि न्याय या साऱ्यांकडे लक्ष दिले. एवढ्या मोठ्या संकटातही त्यांनी धीर सोडला नाही.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| सरदार | sardar | a noble, a military chief |
| विवाह | vivah | marriage |
| कारभार | karbhar | administration, management |
| उद्ध्वस्त | uddhvasta | ruined, destroyed |
| नांगर | nangar | a plough |
| पराक्रम | parakram | valour, a brave deed |
| न्यायनिवाडा | nyayanivada | settling disputes, judgement |
| गाऱ्हाणे | gharhane | a complaint, a grievance |
| आशीर्वाद | ashirvad | a blessing |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम २ — तत्सम शब्द ऱ्हस्वच राहतात Rule 2 — words taken directly from Sanskrit keep the short vowel.
संस्कृतमधून जसेच्या तसे मराठीत आलेल्या शब्दांना तत्सम शब्द म्हणतात. अशा शब्दांच्या शेवटी येणारा इ-कार आणि उ-कार ऱ्हस्वच राहतो.
उदाहरणे :
लक्षात ठेवा : हा नियम १ चा अपवाद आहे. मराठी शब्द दीर्घ, तत्सम शब्द ऱ्हस्व. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
सिंदखेड राजा
बुलढाणा जिल्ह्यातील हे गाव जिजाबाईंचे जन्मस्थान. इथला जाधवांचा वाडा आजही पाहायला मिळतो.
सोन्याचा नांगर
उद्ध्वस्त झालेल्या पुण्यात जिजाबाईंनी सोन्याचा नांगर फिरवला. शेती पुन्हा सुरू होत असल्याची ती खूण होती.
राजमाता ही पदवी
राज्याभिषेकानंतर जिजाबाईंना राजमाता म्हटले जाऊ लागले. आज त्यांना आदराने राजमाता जिजाऊ म्हणतात.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why is Jijabai called the first teacher of Swarajya?"
If 203 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
जिजाबाईंचा जन्म कधी आणि कुठे झाला?
जिजाबाईंचा जन्म १२ जानेवारी १५९८ रोजी सध्याच्या बुलढाणा जिल्ह्यातील सिंदखेड राजा या गावी झाला. त्यांचे वडील लखुजी जाधव होते.
जिजाबाईंनी शिवाजी महाराजांना काय शिकवले?
त्यांनी रामायण-महाभारतातील गोष्टींतून पराक्रम, न्याय आणि सत्य यांचे महत्त्व शिकवले. शिवाय पुण्याचा कारभार करताना राज्य कसे चालवावे हेही त्या प्रत्यक्ष कृतीतून शिकवत गेल्या.
जिजाबाईंना राजमाता का म्हणतात?
६ जून १६७४ रोजी शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक झाल्यावर त्या छत्रपतींच्या माता झाल्या. म्हणून त्यांना राजमाता ही पदवी मिळाली.
जिजाबाईंचे निधन कधी झाले?
राज्याभिषेकानंतर अवघ्या बारा दिवसांनी, १७ जून १६७४ रोजी रायगडाच्या पायथ्याशी असलेल्या पाचाड येथे त्यांचे निधन झाले.