आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
सातारा जिल्ह्यात महाबळेश्वरजवळ जावळीचे खोरे आहे. घनदाट जंगल, खोल दऱ्या आणि अरुंद वाटा. इथे शिरणे सोपे नव्हते आणि बाहेर पडणे त्याहून अवघड.
या खोऱ्यावर चंद्रराव मोरे यांच्या घराण्याची सत्ता होती. ते आदिलशाहीचे मांडलिक होते. जावळी हातात असल्याने घाटातून कोकणात उतरण्याचा मार्ग त्यांच्या ताब्यात होता.
स्वराज्य वाढवायचे तर कोकण हवे. कोकण हवे तर जावळी हवी. हे गणित महाराजांनी ओळखले होते. त्यांनी आधी बोलणी करून पाहिली, पण ती फिसकटली.
इ. स. १६५६ मध्ये मोहीम आखली गेली. दाट जंगलात मोठे सैन्य नेता येत नाही, म्हणून मोजके आणि चपळ मावळे निवडले गेले.
मोहीम यशस्वी झाली आणि जावळी स्वराज्यात आली. या विजयामुळे मोठा खजिना, धान्य आणि शस्त्रे हाती लागली. शिवाय अनेक अनुभवी लढवय्ये सोबत आले.
सर्वात मोठा फायदा वेगळाच होता. आता कोकणात उतरण्याचा मार्ग मोकळा झाला. पुढे रायगड, प्रतापगड आणि कोकणातले किल्ले याच वाटेने स्वराज्यात आले.
जावळी घेतल्यानंतर लगेचच त्या भागावर लक्ष ठेवण्यासाठी प्रतापगडाचे बांधकाम सुरू झाले. जिंकलेला प्रदेश टिकवायचा असेल तर तिथे किल्ला हवा, हे धोरण इथे दिसते.
मोहीम आखताना केवळ शौर्य पुरत नाही. भूगोल समजावा लागतो, वेळ निवडावी लागते आणि पुढच्या दहा पावलांचा विचार करावा लागतो.
मोहिमेत रघुनाथ बल्लाळ कोरडे यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. जंगलातल्या लढाईचा अनुभव त्यांच्याकडे होता.
जावळीच्या जंगलात दिवसाही अंधार वाटावा एवढी झाडी होती. तिथे कोण कुठे लपले आहे हे समजणे अशक्य. म्हणूनच पुढे अफझलखानाला याच जागी बोलावले गेले.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| खोरे | khore | a valley |
| दरी | dari | a ravine, a gorge |
| मांडलिक | mandalik | a vassal, a subordinate ruler |
| गणित | ganit | arithmetic; here, the calculation |
| फिसकटणे | fiskatne | to fall through, to fail |
| आखणे | akhne | to plan, to chart out |
| चपळ | chapal | nimble, quick |
| लढवय्या | ladhavayya | a fighter, a warrior |
| प्रदेश | pradesh | a territory, a region |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम २२ — देवनागरी अंक Rule 22 — writing numbers in Devanagari.
मराठीत अंक लिहिण्यासाठी देवनागरी अंक वापरतात. ० ते ९ पर्यंतची ही चिन्हे लक्षात ठेवा.
उदाहरणे :
सराव : ० १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ — ही मालिका वहीत दोनदा लिहा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
चंद्रराव मोरे
जावळीवर सत्ता असलेले आदिलशाहीचे मांडलिक. बोलणी फिसकटल्यावर मोहीम आखली गेली.
कोकणाचे दार
जावळी हातात आल्यावरच घाटातून कोकणात उतरण्याचा मार्ग मोकळा झाला.
जिंकले की बांधा
नवा प्रदेश ताब्यात आल्यावर तिथे किल्ला बांधण्याचे धोरण. प्रतापगड हे त्याचे उदाहरण.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why was one valley worth a whole campaign?"
If 209 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
जावळी मोहीम कधी झाली?
इ. स. १६५६ मध्ये शिवाजी महाराजांनी जावळीचे खोरे स्वराज्यात आणले.
जावळी कोणाच्या ताब्यात होती?
चंद्रराव मोरे यांच्या घराण्याच्या. ते आदिलशाहीचे मांडलिक होते.
जावळी का महत्त्वाची होती?
जावळी हातात आल्याशिवाय घाटातून कोकणात उतरता येत नव्हते. कोकण मिळवण्यासाठी ती आवश्यक होती.
जावळीनंतर काय झाले?
त्या भागावर लक्ष ठेवण्यासाठी लगेचच प्रतापगड किल्ल्याचे बांधकाम सुरू झाले.