आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
इ. स. १६५९ मध्ये आदिलशाहीने शिवाजी महाराजांना संपवण्यासाठी अफझलखान या बलाढ्य सरदाराला पाठवले. तो मोठे सैन्य आणि तोफा घेऊन निघाला.
वाटेत त्याने अनेक मंदिरे फोडली. तुळजापूर आणि पंढरपूर इथेही त्याने नासधूस केली. महाराजांनी रागाच्या भरात बाहेर यावे, हा त्यामागचा हेतू होता.
पण महाराज सापळ्यात अडकले नाहीत. त्यांनी खानाला जावळीच्या दाट जंगलात बोलावले. तिथे मोठे सैन्य पसरू शकत नाही आणि तोफा वर नेता येत नाहीत.
भेटीची जागा प्रतापगडाच्या पायथ्याशी ठरली. तिथे शामियाना उभारण्यात आला. दोघांनी प्रत्येकी एकच अंगरक्षक सोबत आणायचा असे ठरले.
खानाचा बेत काय असेल हे महाराजांनी आधीच ओळखले होते. म्हणून त्यांनी अंगात चिलखत घातले आणि हातात वाघनखे लपवली. डाव्या हातात बिचवाही ठेवला.
१० नोव्हेंबर १६५९ रोजी भेट झाली. आलिंगन देताना खानाने महाराजांची मान दाबून कट्यारीने वार केला. चिलखतामुळे तो वार लागला नाही.
क्षणाचाही विलंब न करता महाराजांनी वाघनखांचा वापर केला. खानाचा वार चुकला आणि लढाई सुरू झाली. सय्यद बंडाने केलेला घाव जिवा महालाने अडवला.
"होता जिवा म्हणून वाचला शिवा" — ही म्हण आजही मराठीत वापरली जाते. एका इमानी माणसामुळे इतिहासाची दिशा बदलली.
खान उंचापुरा आणि धिप्पाड होता. महाराज त्याच्यापुढे बरेच लहान दिसत. समोरचा माणूस बलवान असला तरी घाबरून जायचे नाही, हे इथे दिसते.
भेटीच्या आधी दोन्ही बाजूंनी वकील पाठवून बोलणी झाली होती. पंताजी गोपीनाथ बोकील यांनी ही कामगिरी पार पाडली. त्यांनी खानाच्या छावणीत जाऊन बारीकसारीक माहिती काढून आणली.
खान पडल्यावर लगेचच जावळीच्या जंगलातून मराठ्यांचा हल्ला सुरू झाला. आधीच लपून बसलेल्या तुकड्यांनी खानाच्या सैन्याचा पूर्ण पराभव केला.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| बलाढ्य | baladhya | mighty, very powerful |
| नासधूस | nasdhus | destruction, vandalism |
| सापळा | sapala | a trap |
| शामियाना | shamiyana | a large ceremonial tent |
| अंगरक्षक | angarakshak | a bodyguard |
| चिलखत | chilkhat | armour |
| आलिंगन | alingan | an embrace |
| विलंब | vilamb | delay |
| इमानी | imani | loyal, faithful |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम २१ — विरामचिन्हे Rule 21 — the full stop, comma and question mark.
वाक्य संपले की पूर्णविराम द्यावा. यादीत शब्द वेगळे करायला स्वल्पविराम वापरावा. प्रश्न विचारला की प्रश्नचिन्ह द्यावे.
उदाहरणे :
टीप : जुन्या मराठीत पूर्णविरामासाठी दंड (।) वापरत असत. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
वाघनखे
बोटांत अडकवायची लपवता येणारी लहान शस्त्रे. वाघाच्या नखांसारखी दिसतात म्हणून हे नाव.
जिवा महाला
महाराजांचा अंगरक्षक. सय्यद बंडाचा वार अडवून त्याने महाराजांचे प्राण वाचवले.
जागेची निवड
जावळीचे दाट जंगल निवडल्यामुळे खानाच्या मोठ्या सैन्याचा उपयोग होऊ शकला नाही.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why did choosing the meeting place matter so much?"
If 227 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
अफझलखानाची भेट कधी झाली?
१० नोव्हेंबर १६५९ रोजी प्रतापगडाच्या पायथ्याशी ही भेट झाली.
वाघनखे म्हणजे काय?
बोटांत अडकवायची लहान, लपवता येणारी शस्त्रे. वाघाच्या नखांसारखी दिसतात म्हणून हे नाव.
जिवा महाला कोण होता?
शिवाजी महाराजांचा अंगरक्षक. सय्यद बंडाचा वार अडवून त्याने महाराजांचे प्राण वाचवले.
होता जिवा म्हणून वाचला शिवा याचा अर्थ काय?
जिवा महाला वेळेवर धावून आला म्हणून महाराज वाचले — या घटनेवरून ही म्हण रूढ झाली.