आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
राज्याभिषेकानंतर महाराजांनी दक्षिणेकडे मोठी मोहीम काढली. तिला दक्षिण दिग्विजय म्हणतात. दिग्विजय म्हणजे दिशा जिंकणे.
इ. स. १६७७ मध्ये ही मोहीम सुरू झाली. हजारो सैनिक आणि घोडदळ घेऊन ते निघाले. मोहीम सुमारे वर्षभर चालली.
वाटेत भागानगर म्हणजे आजचे हैदराबाद इथे थांबा झाला. तिथल्या कुतुबशहाशी मैत्रीचा करार करण्यात आला. मोगलांविरुद्ध एकत्र येण्याची ती योजना होती.
पुढे जिंजी आणि वेल्लोर हे बलाढ्य किल्ले ताब्यात आले. जिंजीचा किल्ला तर एवढा भक्कम की पुढे राजाराम महाराजांना तो आश्रयस्थान म्हणून उपयोगी पडला.
या मोहिमेत महाराजांची भेट त्यांचे सावत्र बंधू वेंकोजीराजे यांच्याशी झाली. ते तंजावरचा कारभार पाहत होते.
वडिलांच्या जहागिरीच्या वाटणीवरून दोघांत मतभेद होते. बोलणी झाली, पण पूर्ण समझोता झाला नाही. तरीही नाते तुटले नाही.
या मोहिमेमुळे स्वराज्याची हद्द थेट तमिळ प्रदेशापर्यंत पोहोचली. दक्षिणेत मराठ्यांचे अस्तित्व निर्माण झाले.
पुढे औरंगजेबाने महाराष्ट्रावर हल्ला केला तेव्हा हेच दक्षिणेतले किल्ले उपयोगी पडले. संकटाच्या काळात मागे सरकायला जागा असणे किती महत्त्वाचे असते, हे तेव्हा दिसले.
मोहीम आखताना केवळ आजचा नव्हे तर पुढच्या वीस वर्षांचा विचार करावा लागतो. या मोहिमेत तो दिसतो.
एवढ्या लांबच्या मोहिमेसाठी रसदेची मोठी व्यवस्था लागते. अन्न, पाणी, घोड्यांचा चारा आणि पैसा — सारे नियोजन करावे लागते.
मोहिमेदरम्यानही महाराष्ट्रातील कारभार थांबला नाही. प्रधानांना जबाबदाऱ्या वाटून दिलेल्या होत्या.
तमिळ प्रदेशात मराठी अधिकारी नेमण्यात आले. पुढे तंजावरमध्ये मराठी भाषा आणि संस्कृती अनेक वर्षे टिकून राहिली.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| दिग्विजय | digvijay | conquest of the directions |
| करार | karar | an agreement |
| बलाढ्य | baladhya | mighty |
| आश्रयस्थान | ashrayasthan | a refuge, a shelter |
| सावत्र | savatra | step-, from another mother |
| वाटणी | vatani | a division, a share |
| समझोता | samjhota | a settlement, a compromise |
| हद्द | hadda | a boundary, a limit |
| अस्तित्व | astitva | existence, presence |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ४९ — शब्दांच्या जाती : उजळणी Rule 49 — revision of the parts of speech.
नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद, क्रियाविशेषण, शब्दयोगी, उभयान्वयी आणि केवलप्रयोगी — या आठ शब्दजाती.
उदाहरणे :
सराव : उताऱ्यातल्या एका वाक्यातील प्रत्येक शब्दाची जात ओळखा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
जिंजी किल्ला
तमिळनाडूतील हा बलाढ्य किल्ला. पुढे राजाराम महाराजांना तो आश्रयस्थान ठरला.
कुतुबशहाशी करार
भागानगर म्हणजे आजच्या हैदराबादमध्ये झालेला मैत्रीचा करार.
वेंकोजीराजे
महाराजांचे सावत्र बंधू. ते तंजावरचा कारभार पाहत होते.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why did a campaign so far south matter later?"
If 204 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
दक्षिण दिग्विजय कधी झाला?
इ. स. १६७७ मध्ये राज्याभिषेकानंतर ही मोहीम काढण्यात आली.
या मोहिमेत कोणते किल्ले मिळाले?
जिंजी आणि वेल्लोर हे बलाढ्य किल्ले ताब्यात आले.
वेंकोजीराजे कोण होते?
शिवाजी महाराजांचे सावत्र बंधू. ते तंजावरचा कारभार पाहत होते.
या मोहिमेचा पुढे काय उपयोग झाला?
औरंगजेबाच्या हल्ल्याच्या काळात जिंजी किल्ला राजाराम महाराजांना आश्रयस्थान ठरला.