आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
वर्गीस कुरियन यांचा जन्म २६ नोव्हेंबर १९२१ रोजी केरळमधील कोझिकोड येथे झाला. त्यांनी यांत्रिक अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले.
पुढे सरकारी शिष्यवृत्तीवर ते अमेरिकेला गेले. तिथे त्यांनी दुग्धव्यवसायाचे शिक्षण घेतले. खरे तर त्यांना धातुशास्त्र शिकायचे होते.
शिष्यवृत्तीच्या अटीनुसार परतल्यावर त्यांना सरकारी नोकरी करावी लागणार होती. गुजरातमधील आणंद या गावी त्यांची नेमणूक झाली.
आणंद हे लहानसे गाव होते. कुरियन यांना तिथे अजिबात रस नव्हता. काही महिन्यांतच नोकरी सोडून जायचे त्यांनी ठरवले होते.
पण तिथल्या शेतकऱ्यांची अडचण त्यांना समजली. दूध विकताना व्यापारी त्यांना अतिशय कमी भाव देत. शेतकऱ्यांना काहीच उरत नसे.
शेतकऱ्यांनी स्वतःची सहकारी संस्था सुरू केली होती. पण तंत्रज्ञानाची मदत हवी होती. कुरियन यांनी थांबायचे ठरवले.
त्यांच्यासमोर एक मोठे तांत्रिक आव्हान होते. त्या काळात दुधाची भुकटी फक्त गायीच्या दुधापासून बनवता येई. भारतात मात्र म्हशीचे दूध जास्त.
कुरियन आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी म्हशीच्या दुधापासून भुकटी बनवण्याचे तंत्र विकसित केले. हे जगात प्रथमच घडत होते.
यातूनच अमूल ही संस्था उभी राहिली. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे ती शेतकऱ्यांच्या मालकीची होती. नफा थेट त्यांच्यापर्यंत पोहोचत असे.
पुढे हेच प्रारूप देशभर राबवण्यात आले. या मोहिमेला धवलक्रांती म्हणतात. धवल म्हणजे पांढरा — दुधाचा रंग.
काही दशकांत भारत जगातील सर्वात मोठा दूध उत्पादक देश बनला. लाखो ग्रामीण कुटुंबांना यातून उत्पन्न मिळू लागले.
९ सप्टेंबर २०१२ रोजी त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या जन्मदिवशी दरवर्षी राष्ट्रीय दुग्ध दिन साजरा केला जातो.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| दुग्धव्यवसाय | dugdhavyavasay | the dairy business |
| धातुशास्त्र | dhatushastra | metallurgy |
| अट | at | a condition |
| व्यापारी | vyapari | a trader |
| सहकारी संस्था | sahakari sanstha | a cooperative society |
| भुकटी | bhukti | powder |
| मालकी | malaki | ownership |
| नफा | nafa | profit |
| उत्पादक | utpadak | a producer |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम २७ — अनुस्वारापूर्वीचा स्वर Rule 27 — the vowel before an anusvara is short.
ज्या अक्षरावर अनुस्वार आहे, त्यातला इ किंवा उ ऱ्हस्व लिहावा.
उदाहरणे :
उदाहरण : सिंहगड — सिं मध्ये ऱ्हस्व इ आहे, कारण त्यावर अनुस्वार आहे. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
आणंद
गुजरातमधले हे गाव. इथूनच अमूल आणि धवलक्रांतीची सुरुवात झाली.
म्हशीच्या दुधाची भुकटी
जगात प्रथमच हे तंत्र इथे विकसित झाले.
शेतकऱ्यांची मालकी
अमूल ही संस्था शेतकऱ्यांच्याच मालकीची आहे. नफा थेट त्यांच्यापर्यंत पोहोचतो.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why did the farmers owning the company matter?"
If 206 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
वर्गीस कुरियन कोण होते?
भारतीय अभियंते. अमूल आणि धवलक्रांतीचे जनक म्हणून ते ओळखले जातात.
धवलक्रांती म्हणजे काय?
दूध उत्पादन आणि सहकारी संस्थांच्या माध्यमातून झालेली मोठी वाढ. धवल म्हणजे पांढरा.
अमूलचे वैशिष्ट्य काय?
ती शेतकऱ्यांच्या मालकीची सहकारी संस्था आहे. नफा थेट शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचतो.
राष्ट्रीय दुग्ध दिन कधी असतो?
२६ नोव्हेंबर — कुरियन यांचा जन्मदिवस.