आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
वराहमिहिर यांचा जन्म इ. स. ५०५ च्या सुमारास झाला. ते उज्जैन येथे राहत होते. ते आर्यभट यांच्यानंतरच्या पिढीतले होते.
त्या काळात उज्जैन हे विद्येचे मोठे केंद्र होते. तिथे वेधशाळा होती आणि देशभरातून अभ्यासक तिथे येत.
त्यांचा सर्वात प्रसिद्ध ग्रंथ म्हणजे बृहत्संहिता. या एका ग्रंथात अनेक विषय एकत्र आले आहेत.
आकाशातील ग्रह-ताऱ्यांचे निरीक्षण, ढगांचे प्रकार, पावसाचे अंदाज, शेतीच्या पद्धती, इमारत बांधण्याचे नियम — सारे त्यात आहे.
जमिनीखाली पाणी कुठे सापडेल, हे ओळखण्याविषयीचे एक प्रकरणही त्यात आहे. कोणत्या वनस्पती दिसल्या तर जवळपास पाणी असते, याची निरीक्षणे त्यात नोंदवली आहेत.
रत्नांचे प्रकार, त्यांची पारख आणि दागिन्यांची रचना यांविषयीही त्यांनी लिहिले आहे.
त्यांनी पंचसिद्धांतिका हा दुसरा ग्रंथही लिहिला. त्यात त्या काळातल्या पाच वेगवेगळ्या खगोलशास्त्रीय पद्धतींची तुलना केली आहे.
ही तुलना करण्याची पद्धत महत्त्वाची आहे. एकच पद्धत बरोबर मानण्याऐवजी त्यांनी सर्व पद्धती मांडल्या आणि त्यांतले फरक दाखवले.
त्यांच्या लेखनात फलज्योतिषासारखे विषयही आहेत. त्या काळात खगोलशास्त्र आणि फलज्योतिष यांत फरक केला जात नसे.
आजच्या दृष्टीने पाहताना हा फरक लक्षात ठेवावा लागतो. त्यांची ग्रहनिरीक्षणे शास्त्रीय होती, पण त्यावर आधारित भविष्यकथन शास्त्रीय नाही.
तरीही त्यांच्या ग्रंथाचे मोल मोठे आहे. त्या काळातल्या समाजाची, शेतीची आणि हवामानाची माहिती त्यातून मिळते.
इ. स. ५८७ च्या सुमारास त्यांचे निधन झाले. एका माणसाने एवढ्या विषयांचा अभ्यास करणे आज अशक्यच वाटते.
त्यांच्या ग्रंथावर पुढील शतकांत अनेक टीकाग्रंथ लिहिले गेले. एवढा काळ अभ्यासला जाणारा ग्रंथ दुर्मीळ असतो.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| विद्या | vidya | learning, knowledge |
| प्रकरण | prakaran | a chapter, a section |
| पारख | parakh | assessment, judging quality |
| रत्न | ratna | a gem |
| दागिना | dagina | an ornament |
| तुलना | tulana | comparison |
| फलज्योतिष | phalajyotish | astrology |
| भविष्यकथन | bhavishyakathan | fortune-telling |
| मोल | mol | value, worth |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ५९ — सारांश कसा लिहावा Rule 59 — how to write a summary.
सारांश म्हणजे मूळ मजकुराचा थोडक्यात अर्थ. तो स्वतःच्या शब्दांत लिहावा, जसाच्या तसा उतरवू नये.
उदाहरणे :
युक्ती : आधी वाचा, वही बंद करा, मग आठवून लिहा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
बृहत्संहिता
आकाश, ढग, पाऊस, शेती, इमारती आणि रत्ने — सारे एका ग्रंथात.
पाण्याचा शोध
कोणत्या वनस्पती दिसल्या तर जवळपास पाणी असते, याची निरीक्षणे त्यात नोंदवली आहेत.
दोन गोष्टींतला फरक
त्यांची ग्रहनिरीक्षणे शास्त्रीय होती, पण त्यावर आधारित भविष्यकथन शास्त्रीय नाही.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "What's the difference between observing and predicting?"
If 212 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
वराहमिहिर कोण होते?
सहाव्या शतकातील भारतीय अभ्यासक. उज्जैन येथे राहून त्यांनी बृहत्संहिता हा ग्रंथ लिहिला.
बृहत्संहितेत काय आहे?
खगोलनिरीक्षण, ढग, पावसाचे अंदाज, शेती, इमारत बांधणी आणि रत्नपारख असे अनेक विषय.
पंचसिद्धांतिका म्हणजे काय?
त्या काळातील पाच खगोलशास्त्रीय पद्धतींची तुलना करणारा त्यांचा ग्रंथ.
त्यांचे लेखन पूर्णपणे शास्त्रीय होते का?
त्यांची निरीक्षणे शास्त्रीय होती. मात्र त्यांच्या लेखनातील फलज्योतिषाचा भाग शास्त्रीय मानला जात नाही.