आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
भास्कराचार्य यांचा जन्म इ. स. १११४ मध्ये झाला. त्यांचे जन्मस्थान महाराष्ट्रातील चाळीसगावजवळ असावे, असे अनेक अभ्यासक मानतात.
त्यांचे वडील महेश्वर हे स्वतः गणितज्ञ होते. घरातच त्यांना गणिताचे शिक्षण मिळाले. पुढे ते उज्जैनच्या वेधशाळेचे प्रमुख झाले.
त्यांनी सिद्धांतशिरोमणी नावाचा मोठा ग्रंथ लिहिला. त्याचे चार भाग आहेत. त्यांतला पहिला भाग म्हणजे प्रसिद्ध लीलावती.
लीलावती हे नाव त्यांच्या मुलीचे होते, अशी कथा सांगितली जाते. मात्र या कथेला ठोस पुरावा नाही.
या ग्रंथाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यातली गणिती कोडी काव्याच्या रूपात दिली आहेत. भुंगे, कमळे, माकडे आणि हत्ती यांच्या गोष्टींतून प्रश्न विचारले जातात.
एका कोड्यात भुंग्यांचा थवा येतो. काही भुंगे कमळावर बसतात, काही उडतात. एकूण किती भुंगे होते, हे शोधायचे असते.
अशा पद्धतीमुळे गणित रुक्ष वाटत नाही. मुलांना ते गोष्टीसारखे वाटते. आठशे वर्षांपूर्वीची ही शिकवण्याची पद्धत आजही उपयोगी वाटते.
बीजगणित हा दुसरा भाग. त्यात अज्ञात संख्या शोधण्याच्या पद्धती दिल्या आहेत.
त्यांनी काही ठिकाणी अतिशय पुढच्या कल्पना मांडल्या. अतिशय लहान बदल विचारात घेण्याची कल्पना त्यांच्या लेखनात दिसते. पुढे युरोपात हीच कल्पना कलनशास्त्र म्हणून विकसित झाली.
पृथ्वी वस्तूंना स्वतःकडे ओढते, अशी मांडणीही त्यांच्या लेखनात आढळते. न्यूटन यांच्या आधी सुमारे पाचशे वर्षे हे लिहिले गेले.
मात्र त्यांची मांडणी न्यूटन यांच्याइतकी गणिती नव्हती. कल्पना मांडणे आणि ती सिद्ध करणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.
इ. स. ११८५ च्या सुमारास त्यांचे निधन झाले. भारताच्या एका उपग्रहाला भास्कर असे नाव देण्यात आले आहे.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| जन्मस्थान | janmasthan | a birthplace |
| ठोस | thos | solid, firm |
| काव्य | kavya | poetry |
| भुंगा | bhunga | a bumblebee |
| थवा | thava | a swarm, a flock |
| रुक्ष | ruksha | dry, dull |
| बीजगणित | bijaganit | algebra |
| अज्ञात | adnyat | unknown |
| विकसित | vikasit | developed |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ५८ — पत्रलेखन Rule 58 — the parts of a Marathi letter.
पत्रात दिनांक, मायना, मजकूर आणि शेवटी नाव असे भाग असतात. औपचारिक पत्रात विषयही लिहावा.
उदाहरणे :
फरक : मित्राला लिहिताना प्रिय, मोठ्यांना लिहिताना आदरणीय. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
लीलावती
गणिती कोडी काव्याच्या रूपात मांडणारा ग्रंथ. भुंगे, कमळे आणि हत्ती यांच्या गोष्टींतून प्रश्न विचारले जातात.
गोष्टीतून गणित
आठशे वर्षांपूर्वीची ही शिकवण्याची पद्धत आजही उपयोगी वाटते.
कल्पना आणि सिद्धता
गुरुत्वाकर्षणाची कल्पना त्यांच्या लेखनात दिसते, पण ती न्यूटनइतकी गणिती नव्हती.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Does a maths problem become easier as a story?"
If 212 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
भास्कराचार्य कोण होते?
बाराव्या शतकातील भारतीय गणितज्ञ आणि खगोलशास्त्रज्ञ. त्यांनी सिद्धांतशिरोमणी हा ग्रंथ लिहिला.
लीलावती म्हणजे काय?
सिद्धांतशिरोमणी ग्रंथाचा पहिला भाग. त्यात गणिती कोडी काव्याच्या रूपात दिली आहेत.
त्यांचे जन्मस्थान कोणते?
महाराष्ट्रातील चाळीसगावजवळ असावे, असे अनेक अभ्यासक मानतात.
त्यांनी गुरुत्वाकर्षणाविषयी लिहिले होते का?
पृथ्वी वस्तूंना ओढते अशी मांडणी त्यांच्या लेखनात आढळते. मात्र ती न्यूटन यांच्याइतकी गणिती नव्हती.