दिवस २० दैनिक शुद्धलेखन

सत्येंद्रनाथ बोस — ज्यांच्या नावाने कण ओळखला जातो

जगातल्या मूलभूत कणांपैकी एका कणाला भारतीय नाव आहे.

इयत्ता ३ आणि पुढे शब्दसंख्या २०७ शब्द वेळ २५–३० मिनिटे मालिका शास्त्रज्ञ विभाग आधुनिक भारतीय शास्त्रज्ञ

आजचा उतारा

शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.

दिनांक : _______________ नाव : _______________

सत्येंद्रनाथ बोस यांचा जन्म १ जानेवारी १८९४ रोजी कोलकाता येथे झाला. लहानपणापासूनच त्यांना गणिताची विशेष आवड होती.

एका परीक्षेत त्यांना शंभरपैकी शंभरहून जास्त गुण मिळाल्याची गोष्ट सांगितली जाते. अवघड प्रश्न त्यांनी एकाहून अधिक पद्धतींनी सोडवले होते.

मेघनाद साहा हे त्यांचे वर्गमित्र. दोघांनी मिळून आइन्स्टाइनच्या शोधनिबंधांचे इंग्रजी अनुवादही केले.

त्या काळात भारतात आधुनिक भौतिकशास्त्र नुकतेच येत होते. पुस्तके मिळणे अवघड होते. तरीही त्यांनी स्वतःहून अभ्यास केला.

इ. स. १९२४ मध्ये ते ढाका विद्यापीठात शिकवत होते. वर्गात प्रकाशाविषयी शिकवताना त्यांना एक वेगळी कल्पना सुचली.

त्यांनी प्रकाशाच्या कणांची मोजणी करण्याची नवी पद्धत मांडली. यातून जुन्या नियमाची अधिक चांगली सिद्धता मिळाली.

त्यांनी शोधनिबंध लिहून एका नियतकालिकाकडे पाठवला. पण तो नाकारण्यात आला. मग त्यांनी थेट अल्बर्ट आइन्स्टाइन यांना पत्र लिहून तो पाठवला.

आइन्स्टाइन यांना कल्पना आवडली. त्यांनी स्वतः त्याचा जर्मन अनुवाद केला आणि प्रसिद्ध होण्यासाठी पाठवला.

पुढे आइन्स्टाइन यांनी ही कल्पना आणखी वाढवली. यातून जी मांडणी तयार झाली तिला बोस-आइन्स्टाइन सांख्यिकी म्हणतात.

या नियमांचे पालन करणाऱ्या कणांना पुढे बोसॉन असे नाव देण्यात आले. प्रकाशाचा कण म्हणजे फोटॉन हा एक बोसॉन आहे.

आज ज्याविषयी बरेच बोलले जाते तो हिग्ज बोसॉनही याच गटातला. एका भारतीय शास्त्रज्ञाचे नाव अशा मूलभूत कणाला मिळणे ही मोठी गोष्ट आहे.

४ फेब्रुवारी १९७४ रोजी त्यांचे निधन झाले. त्यांना नोबेल मिळाले नाही, पण त्यांचे नाव विज्ञानाच्या शब्दकोशातच कायमचे नोंदले गेले.

लिहून झाल्यावर स्वतःचा उतारा एकदा वाचा आणि तपासा.

कठीण शब्द

आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.

शब्दउच्चारअर्थ (English)
गुणgunmarks
अनुवादanuvada translation
कल्पनाkalpanaan idea
मोजणीmojanicounting, measurement
नाकारणेnakarneto reject
सांख्यिकीsankhyikistatistics
पालनpalanfollowing, observance
कणkana particle
शब्दकोशshabdakosha dictionary

आजचा शुद्धलेखन नियम

नियम २० — अवतरणचिन्ह Rule 20 — quotation marks in Marathi writing.

कोणी बोललेले शब्द जसेच्या तसे लिहायचे असतील तर ते अवतरणचिन्हांत लिहावेत.

उदाहरणे :

"हे राज्य व्हावे" बरोबर "गड आला पण सिंह गेला" बरोबर अवतरणचिन्हाशिवाय संवाद चूक

टीप : अवतरण सुरू आणि संपताना दोन्हीकडे चिन्ह द्यावे लागते. सर्व २४ नियम पाहा →

आजची माहिती

लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.

बोसॉन

बोस यांच्या नावावरून ओळखला जाणारा मूलभूत कणांचा गट. फोटॉन हा त्यातलाच एक.

आइन्स्टाइनचे पत्र

शोधनिबंध नाकारला गेल्यावर बोस यांनी थेट आइन्स्टाइन यांना पत्र लिहिले.

नोबेल नाही

त्यांना नोबेल मिळाले नाही, पण त्यांचे नाव कणालाच दिले गेले.

पालकांसाठी

For parents You don't need to read Marathi to help with this.

Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:

  1. Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
  2. Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
  3. Use the pronunciation column above to check the new words.
  4. Ask one question in English: "What did Bose do when his paper was rejected?"

If 207 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.

प्रश्न आणि उत्तरे

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

सत्येंद्रनाथ बोस कोण होते?

भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ. बोसॉन या मूलभूत कणाला त्यांचे नाव देण्यात आले आहे.

बोसॉन म्हणजे काय?

बोस-आइन्स्टाइन सांख्यिकीचे पालन करणाऱ्या मूलभूत कणांचा गट. प्रकाशाचा कण फोटॉन हा एक बोसॉन आहे.

आइन्स्टाइन यांची काय मदत झाली?

बोस यांचा शोधनिबंध नाकारला गेल्यावर आइन्स्टाइन यांनी स्वतः त्याचा जर्मन अनुवाद करून तो प्रसिद्ध केला.

त्यांना नोबेल मिळाले का?

नाही. मात्र त्यांचे नाव बोसॉन या कणाला कायमचे जोडले गेले.