आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
रोझलिंड फ्रँकलिन यांचा जन्म २५ जुलै १९२० रोजी लंडनमध्ये झाला. लहानपणापासूनच त्यांना विज्ञानाची आवड होती.
त्या काळात मुलींनी विज्ञान शिकणे फारसे मान्य नव्हते. घरातूनही काहीसा विरोध झाला. पण त्यांनी आपला निर्णय बदलला नाही.
त्यांनी रसायनशास्त्रात शिक्षण घेतले आणि पुढे क्ष-किरण छायाचित्रण या तंत्रात त्या तज्ज्ञ झाल्या.
या तंत्रात पदार्थावर क्ष-किरण सोडले जातात. ते किरण परावर्तित होऊन जो नमुना तयार होतो, त्यावरून पदार्थाची आतली रचना ओळखता येते.
इ. स. १९५० च्या सुमारास लंडनमध्ये त्या डीएनएवर काम करू लागल्या. डीएनएची रचना कशी आहे, हा त्या काळातला सर्वात मोठा प्रश्न होता.
अतिशय काळजीपूर्वक काम करून त्यांनी डीएनएची स्पष्ट छायाचित्रे मिळवली. यांतल्या एका छायाचित्राला छायाचित्र क्रमांक ५१ म्हणतात.
हे छायाचित्र अतिशय महत्त्वाचे होते. त्यावरून डीएनए दुहेरी पिळाच्या आकाराचा आहे, हे स्पष्ट होत होते.
त्याच काळात जेम्स वॉटसन आणि फ्रान्सिस क्रिक हे दोन शास्त्रज्ञ याच प्रश्नावर काम करत होते. त्यांना हे छायाचित्र दाखवण्यात आले.
फ्रँकलिन यांना न विचारता हे घडले. या छायाचित्रामुळे त्यांचे काम पूर्ण झाले आणि इ. स. १९५३ मध्ये त्यांनी डीएनएची रचना जाहीर केली.
१६ एप्रिल १९५८ रोजी वयाच्या अवघ्या सदतिसाव्या वर्षी आजारपणामुळे फ्रँकलिन यांचे निधन झाले.
इ. स. १९६२ मध्ये या शोधासाठी नोबेल पारितोषिक देण्यात आले. नोबेल हयात असलेल्यांनाच दिले जाते, त्यामुळे त्यांचे नाव त्यात नव्हते.
पुढे अनेक वर्षांनी त्यांच्या योगदानाची योग्य दखल घेतली गेली. संशोधनात प्रत्येकाला श्रेय मिळाले पाहिजे, हा धडा या गोष्टीतून मिळतो.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| तज्ज्ञ | tadnya | an expert |
| परावर्तित | paravartit | reflected, diffracted |
| छायाचित्रण | chhayachitran | photography, imaging |
| दुहेरी | duheri | double |
| पीळ | pil | a twist, a helix |
| जाहीर | jahir | announced |
| हयात | hayat | alive |
| दखल | dakhal | notice, recognition |
| योगदान | yogdan | a contribution |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ५२ — तोच शब्द पुन्हा पुन्हा नको Rule 52 — avoid repeating the same word.
एकाच परिच्छेदात तोच शब्द अनेकदा आला की लेखन कंटाळवाणे होते. समानार्थी शब्द वापरा.
उदाहरणे :
सराव : आजच्या उताऱ्यात एकच शब्द किती वेळा आला ते मोजा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
छायाचित्र क्रमांक ५१
डीएनए दुहेरी पिळाच्या आकाराचा आहे, हे दाखवणारे महत्त्वाचे छायाचित्र.
क्ष-किरण छायाचित्रण
पदार्थाची आतली रचना ओळखण्याचे तंत्र. यात त्या तज्ज्ञ होत्या.
श्रेयाचा प्रश्न
त्यांच्या कामाची योग्य दखल अनेक वर्षांनी घेतली गेली.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why does giving credit matter in science?"
If 213 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
रोझलिंड फ्रँकलिन कोण होत्या?
इंग्लंडमधील शास्त्रज्ञ. डीएनएच्या रचनेचा महत्त्वाचा पुरावा त्यांनी मिळवला.
छायाचित्र क्रमांक ५१ म्हणजे काय?
डीएनएचे क्ष-किरण छायाचित्र. त्यावरून डीएनए दुहेरी पिळाच्या आकाराचा असल्याचे स्पष्ट झाले.
त्यांना नोबेल का मिळाले नाही?
नोबेल हयात असलेल्यांनाच दिले जाते. इ. स. १९६२ मध्ये पारितोषिक जाहीर झाले तेव्हा त्यांचे निधन झाले होते.
क्ष-किरण छायाचित्रण म्हणजे काय?
पदार्थावर क्ष-किरण सोडून त्याच्या आतल्या रचनेची माहिती मिळवण्याचे तंत्र.