अलेक्झांडर फ्लेमिंग — अस्वच्छ प्रयोगशाळेतला शोध

अलेक्झांडर फ्लेमिंग यांचा जन्म ६ ऑगस्ट १८८१ रोजी स्कॉटलंडमधील एका शेतकरी कुटुंबात झाला.

पहिल्या महायुद्धात त्यांनी लष्करी रुग्णालयात काम केले. तिथे त्यांनी एक भयंकर गोष्ट पाहिली.

अनेक सैनिक जखमेमुळे नव्हे तर जखमेत झालेल्या जंतुसंसर्गामुळे मरत होते. त्यावर परिणामकारक औषध नव्हते.

युद्धानंतर ते लंडनमध्ये संशोधन करू लागले. जंतू मारणारे औषध शोधणे हेच त्यांचे ध्येय होते.

त्यांची प्रयोगशाळा फार नीटनेटकी नव्हती. टेबलावर तपासणीच्या बश्या पसरलेल्या असत, असे सांगितले जाते.

इ. स. १९२८ मध्ये ते सुट्टीवर गेले. परत आल्यावर त्यांना एका बशीत बुरशी उगवलेली दिसली. साधारणपणे अशी बशी फेकून दिली जाते.

पण त्यांनी नीट पाहिले. बुरशीच्या आजूबाजूला जंतू वाढलेलेच नव्हते. तिथली जागा स्वच्छ होती.

म्हणजे त्या बुरशीतून काहीतरी बाहेर पडत होते आणि ते जंतूंना मारत होते. त्यांनी त्या पदार्थाला पेनिसिलिन असे नाव दिले.

पण या पदार्थाचे शुद्ध रूप मिळवणे अवघड होते. फ्लेमिंग यांना ते जमले नाही. काही वर्षे हा शोध तसाच पडून राहिला.

पुढे हॉवर्ड फ्लोरी आणि अर्न्स्ट चेन या दोन शास्त्रज्ञांनी हे काम पुढे नेले. त्यांनी पेनिसिलिन औषधाच्या रूपात तयार केले.

दुसऱ्या महायुद्धात या औषधाने लाखो सैनिकांचे प्राण वाचवले. जगातले हे पहिले मोठे प्रतिजैविक औषध ठरले.

इ. स. १९४५ मध्ये तिघांना मिळून नोबेल पारितोषिक देण्यात आले. ११ मार्च १९५५ रोजी फ्लेमिंग यांचे निधन झाले.

आज प्रतिजैविके सहज मिळतात. पण ती डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच घ्यावीत. विनाकारण घेतली तर जंतू त्यांना दाद देईनासे होतात.