आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
रघुनाथ अनंत माशेलकर यांचा जन्म १ जानेवारी १९४३ रोजी गोव्यातील माशेल या गावी झाला. लहानपणीच वडिलांचे निधन झाले.
आई त्यांना घेऊन मुंबईत आली. घरची परिस्थिती अतिशय बिकट होती. अनेकदा दिवे नसत, म्हणून रस्त्यावरच्या दिव्याखाली बसून त्यांनी अभ्यास केला.
शालेय शिक्षण मुंबईत झाले. पुढे त्यांनी रासायनिक तंत्रज्ञान संस्थेत रसायन अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले आणि तिथूनच पीएच.डी. मिळवली.
त्यांचे मुख्य संशोधन पॉलिमर म्हणजे प्लास्टिकसारख्या पदार्थांवर आहे. या विषयावर त्यांचे शोधनिबंध जगभर प्रसिद्ध झाले.
पुढे ते सीएसआयआर या मोठ्या संशोधन संस्थेचे महासंचालक झाले. देशभरातील अनेक प्रयोगशाळा त्यांच्या नेतृत्वाखाली आल्या.
त्यांचे सर्वात गाजलेले काम म्हणजे हळदीचा लढा. अमेरिकेत काही लोकांनी हळदीच्या जखम भरण्याच्या गुणधर्मावर पेटंट घेतले होते.
पण हे ज्ञान भारतात हजारो वर्षांपासून आहे. आजीच्या घरगुती उपायांत हळद नेहमीच होती. मग त्यावर कोणी हक्क कसा सांगू शकेल?
माशेलकर आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी जुने ग्रंथ आणि कागदपत्रे गोळा केली. हे ज्ञान पूर्वीपासून आहे, हे पुराव्यानिशी सिद्ध केले. अखेर ते पेटंट रद्द झाले.
पुढे बासमती तांदूळ आणि कडुनिंब यांबाबतही असेच लढे दिले गेले. आपल्या पारंपरिक ज्ञानाचे रक्षण करणे किती महत्त्वाचे आहे, हे यातून दिसले.
त्यांना पद्मश्री, पद्मभूषण आणि पद्मविभूषण असे तिन्ही सन्मान मिळाले. रॉयल सोसायटीचे सदस्यत्वही त्यांना मिळाले.
शाळेत असताना एका शिक्षकाने त्यांना सूर्यकिरणांचा प्रयोग करून दाखवला. तो क्षण त्यांच्या आयुष्याला दिशा देणारा ठरला, असे ते सांगतात.
मर्यादित साधनांतून चांगले काम करण्याच्या कल्पनेवरही त्यांनी लेखन केले आहे.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| बिकट | bikat | difficult, dire |
| अभियांत्रिकी | abhiyantriki | engineering |
| शोधनिबंध | shodhnibandh | a research paper |
| महासंचालक | mahasanchalak | a director general |
| प्रयोगशाळा | prayogshala | a laboratory |
| गुणधर्म | gunadharma | a property, an attribute |
| पेटंट | patent | a patent |
| पुरावा | purava | evidence |
| पारंपरिक | paramparik | traditional |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम २ — तत्सम शब्द ऱ्हस्वच राहतात Rule 2 — words taken directly from Sanskrit keep the short vowel.
संस्कृतमधून जसेच्या तसे मराठीत आलेल्या शब्दांना तत्सम शब्द म्हणतात. अशा शब्दांच्या शेवटी येणारा इ-कार आणि उ-कार ऱ्हस्वच राहतो.
उदाहरणे :
लक्षात ठेवा : हा नियम १ चा अपवाद आहे. मराठी शब्द दीर्घ, तत्सम शब्द ऱ्हस्व. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
दिव्याखालचा अभ्यास
घरी वीज नसल्याने रस्त्यावरच्या दिव्याखाली बसून अभ्यास केल्याची त्यांची आठवण प्रसिद्ध आहे.
हळदीचे पेटंट
अमेरिकेत घेतलेले हे पेटंट भारतीय पुराव्यांच्या आधारे रद्द करण्यात आले.
पारंपरिक ज्ञान
हळद, बासमती आणि कडुनिंब — तिन्ही बाबतींत भारताच्या जुन्या ज्ञानाचे रक्षण करण्यात आले.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why can't someone patent knowledge that already existed?"
If 209 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
रघुनाथ माशेलकर कोण आहेत?
भारतीय रसायन अभियंता आणि संशोधक. ते सीएसआयआर या संस्थेचे महासंचालक होते.
हळदीचा लढा काय होता?
अमेरिकेत हळदीच्या गुणधर्मावर घेतलेले पेटंट भारतीय पुराव्यांच्या आधारे रद्द करण्यात आले.
त्यांचे संशोधन कोणत्या विषयावर आहे?
पॉलिमर म्हणजे प्लास्टिकसारख्या पदार्थांवरील संशोधन हे त्यांचे मुख्य क्षेत्र आहे.
त्यांना कोणते सन्मान मिळाले?
पद्मश्री, पद्मभूषण आणि पद्मविभूषण हे तिन्ही सन्मान त्यांना मिळाले आहेत.