आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
जयंत विष्णू नारळीकर यांचा जन्म १९ जुलै १९३८ रोजी कोल्हापूर येथे झाला. त्यांचे वडील विष्णू वासुदेव नारळीकर हे गणितज्ञ होते. घरातच अभ्यासाचे वातावरण होते.
शिक्षण वाराणसीच्या बनारस हिंदू विद्यापीठात झाले. पुढे ते इंग्लंडमधील केंब्रिज विद्यापीठात गेले. तिथे प्रसिद्ध खगोलशास्त्रज्ञ फ्रेड हॉएल यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी संशोधन केले.
विश्वाची सुरुवात कशी झाली? यावर महास्फोट हा सिद्धांत सर्वात प्रचलित आहे. नारळीकर आणि हॉएल यांनी मात्र त्याला वेगळा पर्याय मांडला.
त्यांच्या सिद्धांतानुसार विश्वाला सुरुवातही नाही आणि शेवटही नाही. या मांडणीला हॉएल-नारळीकर सिद्धांत म्हणतात.
हा सिद्धांत बहुसंख्य शास्त्रज्ञांनी स्वीकारला नाही. तरीही नारळीकरांनी आपले संशोधन थांबवले नाही. प्रश्न विचारत राहणे हेच विज्ञानाचे काम आहे, असे त्यांचे मत होते.
इ. स. १९७२ मध्ये ते भारतात परतले आणि टाटा मूलभूत संशोधन संस्थेत रुजू झाले. पुढे इ. स. १९८८ मध्ये पुण्यात आयुका ही संस्था उभारण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता.
पण त्यांची सर्वात मोठी ओळख वेगळी आहे. त्यांनी विज्ञान सामान्य माणसापर्यंत नेले. तेही मराठीत.
आकाशाशी जडले नाते, यक्षांची देणगी अशी अनेक पुस्तके त्यांनी लिहिली. विज्ञानकथाही लिहिल्या. अवघड गोष्टी सोप्या भाषेत सांगणे ही त्यांची खासियत होती.
त्यांना पद्मभूषण आणि पद्मविभूषण हे सन्मान मिळाले. विज्ञानप्रसारासाठी युनेस्कोचे कलिंग पारितोषिकही मिळाले.
२० मे २०२५ रोजी पुणे येथे त्यांचे निधन झाले. ते ८६ वर्षांचे होते. मराठीत विज्ञान लिहिणाऱ्या प्रत्येकावर त्यांचा प्रभाव आहे.
शाळेत असतानाच त्यांना गणिताची विशेष आवड होती. वडिलांकडून घरीच अनेक संकल्पना समजून घेतल्या.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| खगोलशास्त्र | khagolshastra | astronomy |
| गणितज्ञ | ganitadnya | a mathematician |
| वातावरण | vatavaran | atmosphere, environment |
| संशोधन | sanshodhan | research |
| सिद्धांत | siddhant | a theory |
| महास्फोट | mahasphot | the Big Bang |
| प्रचलित | prachalit | widely accepted, current |
| मूलभूत | mulbhut | fundamental |
| खासियत | khasiyat | a speciality, a distinctive trait |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम १ — शब्दाच्या शेवटी येणारे इ आणि उ Rule 1 — final इ and उ are written long (ई / ऊ).
मराठी शब्दाच्या शेवटी येणारा इ-कार आणि उ-कार नेहमी दीर्घ लिहावा — म्हणजे ी आणि ू.
उदाहरणे :
अपवाद : संस्कृतमधून जसेच्या तसे आलेले शब्द ऱ्हस्वच राहतात — गुरु, विष्णु, कवि. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
आयुका
पुण्यातील खगोलशास्त्र संशोधन संस्था. इ. स. १९८८ मध्ये तिच्या उभारणीत नारळीकरांचा मोठा वाटा होता.
मराठीत विज्ञान
आकाशाशी जडले नाते आणि यक्षांची देणगी ही त्यांची प्रसिद्ध पुस्तके.
वेगळा विचार
बहुसंख्य शास्त्रज्ञांचे मत वेगळे असतानाही त्यांनी आपले संशोधन चालू ठेवले.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why is it valuable to question an accepted theory?"
If 210 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
जयंत नारळीकर कोण होते?
भारतीय खगोलशास्त्रज्ञ आणि मराठी विज्ञानलेखक. पुण्यातील आयुका संस्थेच्या उभारणीत त्यांचा मोठा वाटा होता.
हॉएल-नारळीकर सिद्धांत काय आहे?
फ्रेड हॉएल यांच्यासोबत मांडलेला विश्वरचनेचा सिद्धांत. त्यानुसार विश्वाला सुरुवात आणि शेवट नाही.
त्यांची प्रसिद्ध पुस्तके कोणती?
आकाशाशी जडले नाते आणि यक्षांची देणगी ही त्यांची प्रसिद्ध मराठी पुस्तके.
त्यांचे निधन कधी झाले?
२० मे २०२५ रोजी पुणे येथे वयाच्या ८६ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.