आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
नील्स बोर यांचा जन्म ७ ऑक्टोबर १८८५ रोजी डेन्मार्कमधील कोपनहेगन येथे झाला. त्यांचे वडील प्राध्यापक होते.
ते उत्तम फुटबॉलपटूही होते. त्यांचा भाऊ तर देशाच्या संघातून खेळला होता. खेळ आणि अभ्यास दोन्ही घरात चालत.
त्या काळात अणूविषयी बरेच प्रश्न होते. अणू म्हणजे पदार्थाचा सर्वात लहान कण. पण त्याच्या आत काय आहे?
मध्यभागी जड केंद्रक आणि त्याभोवती फिरणारे हलके इलेक्ट्रॉन — असे चित्र तोपर्यंत मांडले गेले होते.
पण एक अडचण होती. जुन्या नियमांनुसार फिरणारे इलेक्ट्रॉन हळूहळू ऊर्जा गमावून केंद्रकात कोसळायला हवे होते. मग अणू टिकतो कसा?
इ. स. १९१३ मध्ये बोर यांनी नवी कल्पना मांडली. इलेक्ट्रॉन कोणत्याही मार्गावर फिरत नाहीत. ते फक्त ठरावीक कक्षांमध्येच राहू शकतात.
एका कक्षेतून दुसऱ्या कक्षेत जाताना ते ठरावीक ऊर्जा घेतात किंवा सोडतात. मधल्या जागी ते कधीच नसतात.
ही कल्पना विचित्र वाटते. पण तिने अनेक न सुटणारे प्रश्न सुटले. वेगवेगळे पदार्थ ठरावीक रंगाचाच प्रकाश का सोडतात, हेही यातून स्पष्ट झाले.
इ. स. १९२२ मध्ये त्यांना भौतिकशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक मिळाले.
कोपनहेगन येथे त्यांनी एक संशोधन संस्था उभारली. जगभरातील तरुण शास्त्रज्ञ तिथे येऊन चर्चा करत. आइन्स्टाइन यांच्याशी त्यांचे अनेक वाद रंगले.
दुसऱ्या महायुद्धात डेन्मार्कवर हल्ला झाला. बोर यांना देश सोडून जावे लागले. या काळात त्यांनी अनेकांना मदत केली.
१८ नोव्हेंबर १९६२ रोजी त्यांचे निधन झाले. डेन्मार्कने त्यांच्या सन्मानार्थ नाणेही काढले आहे.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| प्राध्यापक | pradhyapak | a professor |
| कण | kan | a particle |
| केंद्रक | kendrak | a nucleus |
| कक्षा | kaksha | an orbit, a shell |
| गमावणे | gamavne | to lose |
| कोसळणे | kosalne | to collapse |
| सन्मानार्थ | sanmanarth | in honour of |
| नाणे | nane | a coin |
| वाद | vad | a debate |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ५० — परिच्छेद लेखन Rule 50 — how a paragraph is built.
एका परिच्छेदात एकच मुख्य कल्पना असावी. पहिले वाक्य विषय सांगते, पुढची वाक्ये तो विषय वाढवतात.
उदाहरणे :
सराव : आजच्या उताऱ्यातला कोणताही परिच्छेद घ्या. त्याची मुख्य कल्पना एका वाक्यात सांगा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
ठरावीक कक्षा
इलेक्ट्रॉन कोणत्याही मार्गावर नव्हे, तर ठरावीक कक्षांमध्येच राहू शकतात.
रंगांचे कोडे
वेगवेगळे पदार्थ ठरावीक रंगाचाच प्रकाश का सोडतात, हे या मांडणीतून स्पष्ट झाले.
कोपनहेगन संस्था
जगभरातील तरुण शास्त्रज्ञ इथे येऊन चर्चा करत असत.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why doesn't an atom collapse in on itself?"
If 201 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
नील्स बोर कोण होते?
डेन्मार्कमधील भौतिकशास्त्रज्ञ. अणूच्या रचनेची मांडणी त्यांनी केली.
त्यांची मुख्य कल्पना काय होती?
इलेक्ट्रॉन ठरावीक कक्षांमध्येच राहू शकतात आणि कक्षा बदलताना ठरावीक ऊर्जा घेतात किंवा सोडतात.
त्यांना नोबेल कधी मिळाले?
इ. स. १९२२ मध्ये भौतिकशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक.
कोपनहेगन संस्था कशासाठी प्रसिद्ध होती?
जगभरातील तरुण शास्त्रज्ञ तिथे येऊन चर्चा आणि संशोधन करत असत.