आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
अल्बर्ट आइन्स्टाइन यांचा जन्म १४ मार्च १८७९ रोजी जर्मनीत झाला. लहानपणी ते उशिरा बोलू लागले, अशी नोंद आढळते.
वयाच्या पाचव्या वर्षी वडिलांनी त्यांना होकायंत्र दाखवले. सुई नेहमी एकाच दिशेला का वळते, या प्रश्नाने त्यांना झपाटले.
शाळेत पाठांतरावर भर होता आणि त्यांना ते आवडत नसे. शिक्षकांशी त्यांचे फारसे जमले नाही. पण गणित आणि भौतिकशास्त्रात ते पुढे होते.
शिक्षण संपल्यावर त्यांना लगेच प्राध्यापकाची नोकरी मिळाली नाही. स्वित्झर्लंडमधील पेटंट कार्यालयात त्यांना कारकुनाचे काम मिळाले.
इथेच काम करत असताना, इ. स. १९०५ या एका वर्षात त्यांनी चार महत्त्वाचे शोधनिबंध लिहिले. या वर्षाला विज्ञानाच्या इतिहासात खास स्थान आहे.
त्यांतल्या एका निबंधात सापेक्षतावादाचा सिद्धांत मांडला होता. वेळ आणि अंतर या गोष्टी सर्वांसाठी सारख्या नसतात, असे त्यांनी दाखवले.
वेगाने जाणाऱ्या वस्तूसाठी वेळ हळू जातो. ही कल्पना विचित्र वाटते, पण प्रयोगांतून ती खरी ठरली आहे.
त्याच वर्षी त्यांनी वस्तुमान आणि ऊर्जा यांचा संबंध सांगणारे प्रसिद्ध समीकरणही मांडले. अगदी थोड्या वस्तुमानातून प्रचंड ऊर्जा मिळू शकते, हे त्यातून कळते.
इ. स. १९१५ मध्ये त्यांनी गुरुत्वाकर्षणाविषयीची नवी मांडणी केली. गुरुत्वाकर्षण म्हणजे ओढ नव्हे, तर अवकाशाला आलेला बाक आहे, असे त्यांनी सांगितले.
इ. स. १९२१ मध्ये त्यांना नोबेल पारितोषिक मिळाले. मात्र ते सापेक्षतावादासाठी नव्हे, तर प्रकाशाविषयीच्या दुसऱ्या एका शोधासाठी मिळाले.
जर्मनीतील परिस्थिती बिघडल्यावर ते अमेरिकेत स्थायिक झाले. शांततेसाठी त्यांनी आयुष्यभर आवाज उठवला.
१८ एप्रिल १९५५ रोजी त्यांचे निधन झाले. कल्पनाशक्ती ज्ञानापेक्षा महत्त्वाची असते, हे त्यांचे वाक्य आजही सांगितले जाते.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| होकायंत्र | hokayantra | a compass |
| सुई | sui | a needle |
| झपाटणे | zapatne | to obsess, to possess |
| पाठांतर | pathantar | rote learning |
| कारकून | karkun | a clerk |
| सापेक्षतावाद | sapekshatavad | relativity |
| वस्तुमान | vastuman | mass |
| बाक | bak | a bend, a curve |
| कल्पनाशक्ती | kalpanashakti | imagination |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ४९ — शब्दांच्या जाती : उजळणी Rule 49 — revision of the parts of speech.
नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद, क्रियाविशेषण, शब्दयोगी, उभयान्वयी आणि केवलप्रयोगी — या आठ शब्दजाती.
उदाहरणे :
सराव : उताऱ्यातल्या एका वाक्यातील प्रत्येक शब्दाची जात ओळखा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
होकायंत्र
वयाच्या पाचव्या वर्षी पाहिलेल्या या साधनाने त्यांच्या मनात पहिला मोठा प्रश्न निर्माण केला.
इ. स. १९०५
एका वर्षात चार महत्त्वाचे शोधनिबंध. विज्ञानाच्या इतिहासात या वर्षाला खास स्थान आहे.
नोबेल कशासाठी?
सापेक्षतावादासाठी नव्हे, तर प्रकाशाविषयीच्या दुसऱ्या एका शोधासाठी.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "What question did the compass raise for him?"
If 217 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
अल्बर्ट आइन्स्टाइन कोण होते?
जर्मनीत जन्मलेले भौतिकशास्त्रज्ञ. सापेक्षतावादाचा सिद्धांत त्यांनी मांडला.
सापेक्षतावाद म्हणजे काय?
वेळ आणि अंतर या गोष्टी सर्वांसाठी सारख्या नसतात. वेगाने जाणाऱ्या वस्तूसाठी वेळ हळू जातो.
त्यांना नोबेल कशासाठी मिळाले?
इ. स. १९२१ मध्ये प्रकाशाविषयीच्या एका शोधासाठी, सापेक्षतावादासाठी नव्हे.
त्यांचे प्रसिद्ध वाक्य कोणते?
कल्पनाशक्ती ज्ञानापेक्षा महत्त्वाची असते.