आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
जगदीशचंद्र बोस यांचा जन्म ३० नोव्हेंबर १८५८ रोजी झाला. त्यांचे गाव आज बांगलादेशात आहे. वडिलांनी त्यांना आधी गावातल्या शाळेत घातले.
मातृभाषेतून शिक्षण झाल्यावरच इंग्रजी शिकावे, असे वडिलांचे मत होते. गावातल्या मुलांसोबत शिकल्यामुळे सामान्य माणसांशी नाते जुळले.
पुढे कोलकाता आणि नंतर इंग्लंडमधील केंब्रिज विद्यापीठात त्यांचे शिक्षण झाले. भारतात परतल्यावर ते प्रेसिडेन्सी महाविद्यालयात शिकवू लागले.
तिथे त्यांना भारतीय असल्याने कमी पगार देण्यात आला. त्यांनी तीन वर्षे पगारच घेतला नाही. अखेर संस्थेने चूक मान्य करून सर्व पगार एकत्र दिला.
त्यांचे पहिले मोठे संशोधन बिनतारी संदेशवहनावर होते. अतिशय लहान तरंगलांबीच्या लहरी वापरून त्यांनी संदेश पाठवून दाखवला.
हे संशोधन मार्कोनी यांच्या प्रसिद्ध प्रयोगांच्या आधीचे होते. पण बोस यांनी त्याचे पेटंट घेण्यास फारसा रस दाखवला नाही.
ज्ञान सर्वांचे असावे, त्यावर कोणी एकाने हक्क सांगू नये असे त्यांचे मत होते. आज हा विचार दुर्मीळ वाटतो.
पुढे त्यांनी विषय बदलला आणि वनस्पतींकडे वळले. झाडांनाही बाहेरच्या गोष्टींची जाणीव होते का, हा त्यांचा प्रश्न होता.
यासाठी त्यांनी क्रेस्कोग्राफ नावाचे यंत्र तयार केले. वनस्पतीची अतिशय सूक्ष्म वाढसुद्धा हे यंत्र मोजू शकत असे. वाढ हजारो पटींनी मोठी करून दाखवली जाई.
प्रयोगांतून त्यांनी दाखवले की उष्णता, प्रकाश आणि इतर घटकांना वनस्पती प्रतिसाद देतात. त्यांच्यातही एक प्रकारची संवेदना असते.
इ. स. १९१७ मध्ये त्यांनी कोलकाता येथे बोस संस्था स्थापन केली. तिथे आजही संशोधन चालू आहे.
२३ नोव्हेंबर १९३७ रोजी त्यांचे निधन झाले. भौतिकशास्त्र आणि जीवशास्त्र या दोन्ही क्षेत्रांत काम करणारे ते दुर्मीळ शास्त्रज्ञ होते.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| मातृभाषा | matrubhasha | the mother tongue |
| बिनतारी | bintari | wireless |
| संदेशवहन | sandeshvahan | communication |
| तरंगलांबी | taranglambi | wavelength |
| लहर | lahar | a wave |
| जाणीव | janiv | awareness, sensation |
| सूक्ष्म | sukshma | minute, very small |
| प्रतिसाद | pratisad | a response |
| संवेदना | samvedana | sensation, feeling |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम १२ — श, ष आणि स Rule 12 — telling श, ष and स apart.
मराठीत तीन उष्म वर्ण आहेत — श, ष आणि स. तिन्हींचा उच्चार वेगळा आहे, म्हणून लिहितानाही काळजी घ्यावी.
उदाहरणे :
टीप : ष हा बहुधा संस्कृतमधून आलेल्या शब्दांत येतो — विशेष, भाषा, षड्ज. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
क्रेस्कोग्राफ
वनस्पतीची अतिशय सूक्ष्म वाढ मोजणारे यंत्र. बोस यांनी ते स्वतः तयार केले.
पेटंट नाकारले
ज्ञानावर कोणी हक्क सांगू नये, या मतामुळे त्यांनी पेटंट घेण्यास रस दाखवला नाही.
बोस संस्था
इ. स. १९१७ मध्ये कोलकाता येथे स्थापन झालेली संशोधन संस्था.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why did he refuse to patent his invention?"
If 220 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
जगदीशचंद्र बोस कोण होते?
भारतीय शास्त्रज्ञ. बिनतारी संदेशवहन आणि वनस्पतींच्या संवेदना या दोन्ही विषयांत त्यांनी संशोधन केले.
क्रेस्कोग्राफ म्हणजे काय?
वनस्पतीची अतिशय सूक्ष्म वाढ मोजणारे यंत्र. बोस यांनी ते तयार केले.
त्यांनी पेटंट का घेतले नाही?
ज्ञान सर्वांचे असावे आणि त्यावर कोणी एकाने हक्क सांगू नये, असे त्यांचे मत होते.
बोस संस्था कुठे आहे?
कोलकाता येथे. इ. स. १९१७ मध्ये त्यांनी ती स्थापन केली.