आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
बाळ फोंडके हे मराठीतील नामवंत विज्ञानलेखक. त्यांचा जन्म इ. स. १९३९ मध्ये झाला. शिक्षण मुंबईत झाले.
त्यांनी भौतिकशास्त्रात संशोधन केले. भाभा अणुसंशोधन केंद्रात त्यांनी अनेक वर्षे काम केले. परदेशातही त्यांनी संशोधनाचा अनुभव घेतला.
पण त्यांच्या मनात एक प्रश्न सतत होता. विज्ञान फक्त प्रयोगशाळेत राहिले तर त्याचा उपयोग काय? ते सामान्य माणसापर्यंत पोहोचायला हवे.
म्हणून त्यांनी मराठीत लिहायला सुरुवात केली. अवघड संकल्पना सोप्या शब्दांत मांडणे हे कठीण काम आहे. ते त्यांनी लीलया केले.
त्यांनी विज्ञानविषयक पुस्तके लिहिली, नियतकालिकांचे संपादन केले आणि वृत्तपत्रांतून सदरे लिहिली.
मुलांच्या मनात पडणाऱ्या प्रश्नांची उत्तरे देणारी त्यांची लेखनशैली विशेष लोकप्रिय ठरली. आकाश निळे का दिसते? पाणी उकळते तेव्हा काय होते? असे प्रश्न ते सोप्या भाषेत उलगडून सांगत.
विज्ञानकथाही त्यांनी लिहिल्या. कथेच्या रूपात विज्ञान सांगितले की ते जास्त लक्षात राहते.
मराठीत विज्ञानलेखनाची परंपरा जुनी आहे. जयंत नारळीकर, निरंजन घाटे आणि बाळ फोंडके अशा लेखकांनी ती समृद्ध केली.
विज्ञान इंग्रजीतच शिकावे लागते असे नाही. आपल्या भाषेतही ते समजून घेता येते. उलट मातृभाषेत संकल्पना अधिक स्पष्ट होतात.
म्हणूनच विज्ञानलेखक हे शास्त्रज्ञांइतकेच महत्त्वाचे असतात. ते ज्ञान आणि सामान्य माणूस यांच्यातला पूल बांधतात.
विज्ञान लिहिताना अचूकता सांभाळावी लागते. सोपे करताना अर्थ बदलू नये, याची काळजी घ्यावी लागते.
त्यांनी अनुवादाचेही काम केले. इंग्रजीतील महत्त्वाची विज्ञानपुस्तके मराठीत आणण्यात त्यांचा वाटा आहे.
विज्ञान समजून घ्यायचे असेल तर आधी प्रश्न विचारण्याची सवय लावावी लागते.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| नामवंत | namvant | renowned |
| भौतिकशास्त्र | bhautikshastra | physics |
| संकल्पना | sankalpana | a concept |
| लीलया | lilaya | effortlessly |
| नियतकालिक | niyatkalik | a periodical, a magazine |
| संपादन | sampadan | editing |
| सदर | sadar | a newspaper column |
| शैली | shaili | a style |
| मातृभाषा | matrubhasha | the mother tongue |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ११ — ळ आणि ल यांतला फरक Rule 11 — ळ and ल are different letters in Marathi.
ळ हे अक्षर मराठीचे खास वैशिष्ट्य आहे. हिंदीत ते नाही. जीभ टाळूला लावून तो आवाज निघतो. ल मात्र वेगळा.
उदाहरणे :
ऐकून पाहा : वेळ आणि वेल हे दोन वेगळे शब्द आहेत. एक म्हणजे time, दुसरा म्हणजे creeper. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
विज्ञान + भाषा
अवघड संकल्पना सोप्या मराठीत मांडणे हे त्यांचे मुख्य योगदान.
मुलांचे प्रश्न
आकाश निळे का दिसते? असे प्रश्न ते सोप्या भाषेत उलगडून सांगत.
मराठी विज्ञानपरंपरा
नारळीकर, घाटे आणि फोंडके अशा लेखकांनी ही परंपरा समृद्ध केली.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why does it help to learn science in your own language?"
If 208 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बाळ फोंडके कोण आहेत?
मराठीतील नामवंत विज्ञानलेखक. त्यांनी भौतिकशास्त्रात संशोधनही केले आहे.
त्यांनी कोणते काम केले?
विज्ञानविषयक पुस्तके, विज्ञानकथा, नियतकालिकांचे संपादन आणि वृत्तपत्रांतील सदरे.
विज्ञानलेखन महत्त्वाचे का आहे?
ते ज्ञान आणि सामान्य माणूस यांच्यातला पूल बांधते. शोध लोकांपर्यंत पोहोचला तरच त्याचा उपयोग होतो.
मराठीत विज्ञान शिकता येते का?
होय. मातृभाषेत संकल्पना अधिक स्पष्ट होतात, म्हणून मराठीत विज्ञान समजून घेणे उपयुक्त ठरते.