आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
हरगोविंद खुराना यांचा जन्म ९ जानेवारी १९२२ रोजी रायपूर या लहानशा गावी झाला. हे गाव आज पाकिस्तानात आहे.
गावात फार थोडी कुटुंबे राहत आणि त्यांतले बहुतेक निरक्षर होते. खुराना यांचे वडील मात्र शिक्षणाचा आग्रह धरणारे होते.
शाळेत जायला दूर चालत जावे लागे. कधी झाडाखाली बसून वर्ग भरत. अशा परिस्थितीतही त्यांनी शिक्षण चालू ठेवले.
शिष्यवृत्ती मिळवून ते लाहोरला आणि पुढे इंग्लंडला गेले. तिथे त्यांनी रसायनशास्त्रात पीएच.डी. मिळवली. नंतर ते अमेरिकेत स्थायिक झाले.
प्रत्येक सजीवाच्या पेशीत डीएनए असतो. त्यात त्या सजीवाची संपूर्ण माहिती साठवलेली असते. डोळ्यांचा रंग, उंची, अशा सर्व गोष्टी त्यात ठरलेल्या असतात.
पण ही माहिती लिहिलेली कशी असते? ती पेशीला समजते कशी? हा त्या काळातला मोठा प्रश्न होता.
डीएनएमध्ये चार प्रकारची अक्षरे असतात. या अक्षरांचे तीन-तीनचे गट होतात आणि प्रत्येक गट एक विशिष्ट सूचना देतो.
खुराना आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी हे गट कोणती सूचना देतात, हे उलगडून दाखवले. याला जनुकीय संकेत म्हणतात.
ही एक प्रकारे भाषेची लिपी उलगडण्यासारखे काम होते. अक्षरे माहीत होती, पण त्यांचा अर्थ माहीत नव्हता.
इ. स. १९६८ मध्ये त्यांना वैद्यकशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक मिळाले. हा सन्मान त्यांना दोन सहकाऱ्यांसोबत विभागून मिळाला.
पुढे इ. स. १९७२ मध्ये त्यांच्या गटाने प्रयोगशाळेत कृत्रिम जनुक तयार केले. जीवशास्त्रातील हे मोठे पाऊल मानले जाते.
९ नोव्हेंबर २०११ रोजी अमेरिकेत त्यांचे निधन झाले. एका खेड्यातून निघालेला मुलगा जीवनाची लिपी वाचू शकतो, हे त्यांनी दाखवून दिले.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| निरक्षर | nirakshar | illiterate |
| आग्रह | agraha | insistence |
| पेशी | peshi | a cell |
| साठवणे | sathavne | to store |
| विशिष्ट | vishishta | specific |
| सूचना | suchana | an instruction |
| संकेत | sanket | a code |
| लिपी | lipi | a script |
| कृत्रिम | krutrim | artificial |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम २२ — देवनागरी अंक Rule 22 — writing numbers in Devanagari.
मराठीत अंक लिहिण्यासाठी देवनागरी अंक वापरतात. ० ते ९ पर्यंतची ही चिन्हे लक्षात ठेवा.
उदाहरणे :
सराव : ० १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ — ही मालिका वहीत दोनदा लिहा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
डीएनए
प्रत्येक पेशीत असणारा माहितीचा साठा. सजीवाची संपूर्ण माहिती त्यात असते.
जनुकीय संकेत
डीएनएमधली अक्षरे कोणती सूचना देतात, हे उलगडणारे काम.
कृत्रिम जनुक
इ. स. १९७२ मध्ये त्यांच्या गटाने प्रयोगशाळेत जनुक तयार केले.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "What is DNA like, in your own words?"
If 211 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
हरगोविंद खुराना कोण होते?
भारतीय वंशाचे शास्त्रज्ञ. जनुकीय संकेत उलगडण्याच्या कामासाठी त्यांना नोबेल मिळाले.
जनुकीय संकेत म्हणजे काय?
डीएनएमधील अक्षरांचे तीन-तीनचे गट कोणती सूचना देतात, ते सांगणारी पद्धत.
त्यांना नोबेल कधी मिळाले?
इ. स. १९६८ मध्ये वैद्यकशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक त्यांना मिळाले.
कृत्रिम जनुक कधी तयार झाले?
इ. स. १९७२ मध्ये त्यांच्या गटाने प्रयोगशाळेत कृत्रिम जनुक तयार केले.