आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
सुब्रह्मण्यन चंद्रशेखर यांचा जन्म १९ ऑक्टोबर १९१० रोजी लाहोर येथे झाला. सी. व्ही. रामन हे त्यांचे काका होते.
घरातच शिक्षणाचे वातावरण होते. लहानपणापासूनच त्यांना गणित आणि भौतिकशास्त्राची आवड होती. मद्रासमध्ये त्यांचे महाविद्यालयीन शिक्षण झाले.
इ. स. १९३० मध्ये पुढील शिक्षणासाठी ते बोटीने इंग्लंडला निघाले. हा प्रवास अठरा दिवसांचा होता.
प्रवासात वेळ घालवण्यासाठी त्यांनी ताऱ्यांविषयी आकडेमोड करायला सुरुवात केली. तेव्हा त्यांचे वय अवघे एकोणीस वर्षे होते.
तारा म्हणजे प्रचंड मोठा जळणारा गोळा. इंधन संपले की तो आक्रसू लागतो. मग त्याचे काय होते, हा प्रश्न होता.
त्यांच्या आकडेमोडीतून एक महत्त्वाचे उत्तर मिळाले. ताऱ्याचे वजन एका ठरावीक मर्यादेपेक्षा जास्त असेल तर तो नुसता आक्रसून थांबत नाही, तर आणखी कोसळत जातो.
या मर्यादेला आज चंद्रशेखर मर्यादा म्हणतात. ती सूर्याच्या वजनाच्या सुमारे दीडपट आहे.
पण या शोधाला लगेच मान्यता मिळाली नाही. त्या काळातील एका मोठ्या शास्त्रज्ञाने भर सभेत त्यांची खिल्ली उडवली.
तरुण चंद्रशेखर खचले, पण थांबले नाहीत. त्यांनी दुसऱ्या विषयांकडे लक्ष वळवले आणि तिथेही मोठे काम केले.
पुढे अनेक वर्षांनी त्यांचे संशोधन बरोबर असल्याचे सिद्ध झाले. कृष्णविवरे कशी तयार होतात, हे समजून घेण्यासाठी त्यांचे काम पायाभूत ठरले.
इ. स. १९८३ मध्ये त्यांना भौतिकशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक मिळाले. शोध लावल्यानंतर सुमारे पन्नास वर्षांनी हा सन्मान आला.
२१ ऑगस्ट १९९५ रोजी अमेरिकेत त्यांचे निधन झाले. नासाच्या एका अवकाश दुर्बिणीला त्यांच्या नावावरून चंद्रा असे नाव देण्यात आले आहे.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| आकडेमोड | akademod | calculation |
| गोळा | gola | a ball, a mass |
| आक्रसणे | akrasne | to shrink, to contract |
| मर्यादा | maryada | a limit |
| मान्यता | manyata | acceptance |
| खिल्ली | khilli | ridicule |
| खचणे | khachne | to be disheartened |
| कृष्णविवर | krushnavivar | a black hole |
| पायाभूत | payabhut | foundational |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम १८ — सामासिक शब्द जोडून लिहावे Rule 18 — compound words are written joined, not spaced.
दोन शब्द एकत्र येऊन नवा अर्थ देत असतील तर तो सामासिक शब्द. तो जोडूनच लिहावा, मधे जागा सोडू नये.
उदाहरणे :
पडताळा : दोन शब्द वेगळे लिहिले तर अर्थ बदलतो का, ते तपासा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
चंद्रशेखर मर्यादा
सूर्याच्या वजनाच्या सुमारे दीडपट. यापेक्षा जड तारा आणखी कोसळत जातो.
बोटीवरचा शोध
इंग्लंडला जाणाऱ्या अठरा दिवसांच्या प्रवासात ही आकडेमोड सुरू झाली.
चंद्रा दुर्बीण
नासाच्या अवकाश दुर्बिणीला त्यांच्या नावावरून हे नाव देण्यात आले आहे.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "How did he react when his work was ridiculed?"
If 209 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
सुब्रह्मण्यन चंद्रशेखर कोण होते?
भारतीय वंशाचे खगोलभौतिकशास्त्रज्ञ. ताऱ्यांच्या अभ्यासासाठी त्यांना नोबेल मिळाले.
चंद्रशेखर मर्यादा म्हणजे काय?
ताऱ्याच्या वजनाची एक मर्यादा. सूर्याच्या वजनाच्या सुमारे दीडपट. यापेक्षा जड तारा आणखी कोसळत जातो.
त्यांना नोबेल कधी मिळाले?
इ. स. १९८३ मध्ये, शोध लावल्यानंतर सुमारे पन्नास वर्षांनी.
चंद्रा दुर्बीण कोणती?
नासाची अवकाश दुर्बीण. चंद्रशेखर यांच्या नावावरून तिला हे नाव मिळाले.