आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
ब्रह्मगुप्त यांचा जन्म इ. स. ५९८ च्या सुमारास झाला. ते राजस्थानातील भिनमाल या ठिकाणी वेधशाळेचे प्रमुख होते.
इ. स. ६२८ मध्ये त्यांनी ब्रह्मस्फुटसिद्धांत हा ग्रंथ लिहिला. गणित आणि खगोलशास्त्र दोन्ही त्यात आले आहे.
शून्याचे चिन्ह भारतात त्यांच्या आधीपासून वापरात होते. रिकाम्या जागेसाठी ते वापरले जाई.
पण ब्रह्मगुप्त यांनी वेगळे काम केले. त्यांनी शून्याला एक संख्या मानले आणि तिच्याशी बेरीज-वजाबाकी कशी करायची याचे नियम लिहिले.
कोणत्याही संख्येत शून्य मिळवले तर ती संख्या तशीच राहते. कोणत्याही संख्येला शून्याने गुणले तर उत्तर शून्य येते. हे नियम त्यांनी स्पष्ट लिहून ठेवले.
त्यांनी ऋण संख्यांचेही नियम मांडले. ऋण संख्या म्हणजे शून्यापेक्षा लहान संख्या.
यासाठी त्यांनी सोपे उदाहरण दिले. धन म्हणजे संपत्ती आणि ऋण म्हणजे कर्ज. कर्जात कर्ज मिळवले तर कर्ज वाढते. संपत्तीतून कर्ज वजा केले तर संपत्ती कमी होते.
ऋण गुणिले ऋण म्हणजे धन — हा नियमही त्यांनी लिहिला. आजही आपण शाळेत हाच नियम शिकतो.
एका ठिकाणी मात्र त्यांचे उत्तर चुकले. शून्याने भागले तर काय होते, या प्रश्नाचे बरोबर उत्तर त्यांना सापडले नाही.
हे लक्षात घेण्यासारखे आहे. मोठे शास्त्रज्ञही चुकतात. पुढच्या पिढ्या त्या चुका सुधारत जातात आणि ज्ञान वाढते.
त्यांनी चौकोनाचे क्षेत्रफळ काढण्याचे एक सूत्रही दिले. ते आजही ब्रह्मगुप्ताचे सूत्र म्हणून ओळखले जाते.
त्यांचा ग्रंथ पुढे अरबी भाषेत अनुवादित झाला. तिथून ही अंकपद्धत युरोपात पोहोचली आणि जगभर पसरली.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| वेधशाळा | vedhshala | an observatory |
| संख्या | sankhya | a number |
| बेरीज | berij | addition |
| वजाबाकी | vajabaki | subtraction |
| ऋण | run | negative; debt |
| धन | dhan | positive; wealth |
| कर्ज | karj | a loan, debt |
| क्षेत्रफळ | kshetrafal | area |
| अनुवादित | anuvadit | translated |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ५७ — निबंधाची रचना Rule 57 — how an essay is structured.
निबंधाचे तीन भाग असतात — प्रस्तावना, विस्तार आणि समारोप. सुरुवात विषय मांडते, मध्यभाग तो वाढवतो, शेवट गुंडाळतो.
उदाहरणे :
टीप : प्रस्तावना आणि समारोप प्रत्येकी एकच परिच्छेद पुरे. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
शून्य ही संख्या
शून्याचे चिन्ह आधीपासून होते. पण तिला संख्या मानून नियम लिहिणारे ब्रह्मगुप्त पहिले.
संपत्ती आणि कर्ज
ऋण संख्या समजावण्यासाठी त्यांनी हे सोपे उदाहरण वापरले.
एक चूक
शून्याने भागले तर काय, या प्रश्नाचे बरोबर उत्तर त्यांना सापडले नाही.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "What happens when you divide by zero?"
If 203 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
ब्रह्मगुप्त कोण होते?
प्राचीन भारतीय गणितज्ञ आणि खगोलशास्त्रज्ञ. इ. स. ६२८ मध्ये त्यांनी ब्रह्मस्फुटसिद्धांत लिहिला.
शून्याविषयी त्यांचे योगदान काय?
शून्याला संख्या मानून तिच्याशी बेरीज, वजाबाकी आणि गुणाकार कसा करायचा याचे नियम त्यांनी लिहिले.
ऋण संख्या म्हणजे काय?
शून्यापेक्षा लहान संख्या. त्यांनी कर्जाचे उदाहरण देऊन ती समजावली.
त्यांचे उत्तर कुठे चुकले?
शून्याने भागले तर काय होते, या प्रश्नाचे बरोबर उत्तर त्यांना सापडले नाही.