आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
आर्यभट यांचा जन्म इ. स. ४७६ च्या सुमारास झाला. ते कुसुमपूर या ठिकाणी राहत होते. हे ठिकाण आजच्या पाटण्याजवळ असावे असे मानले जाते.
वयाच्या अवघ्या तेवीस वर्षी त्यांनी आर्यभटीय हा ग्रंथ लिहिला. गणित आणि खगोलशास्त्र यांवरचा हा ग्रंथ आजही अभ्यासला जातो.
ग्रंथ श्लोकांच्या रूपात आहे. त्या काळात छापखाने नव्हते. सारे पाठ करून लक्षात ठेवावे लागे, म्हणून लेखन श्लोकबद्ध केले जाई.
त्यांची सर्वात धाडसी मांडणी म्हणजे — पृथ्वी स्वतःभोवती फिरते. आकाश फिरत नाही, आपणच फिरतो असे त्यांनी सांगितले.
यासाठी त्यांनी सोपे उदाहरण दिले. नावेतून जाणाऱ्या माणसाला किनाऱ्यावरची झाडे मागे जाताना दिसतात. प्रत्यक्षात झाडे स्थिर असतात आणि नाव पुढे जात असते.
ग्रहणांविषयीही त्यांनी वेगळे मत मांडले. त्या काळी ग्रहण म्हणजे राहू-केतू गिळतात अशी समजूत होती.
आर्यभट यांनी सांगितले की ग्रहण म्हणजे सावली. पृथ्वीची सावली चंद्रावर पडली की चंद्रग्रहण होते आणि चंद्राची सावली पृथ्वीवर पडली की सूर्यग्रहण.
त्यांनी वर्तुळाच्या परिघाचे व्यासाशी असलेले गुणोत्तर म्हणजे पाय याचे अतिशय अचूक मूल्य दिले. आजच्या मूल्याशी ते खूप जवळ जाते.
त्यांनी वापरलेली अंकपद्धत स्थानिक मूल्यावर आधारित होती. म्हणजे अंकाची किंमत तो कोणत्या जागी आहे यावर ठरते. आजही आपण हीच पद्धत वापरतो.
वर्षाची लांबी किती असते, याचेही त्यांनी गणित मांडले. त्यांचे उत्तर आजच्या मोजमापाच्या खूप जवळ आहे.
दुर्बीण नव्हती, संगणक नव्हता. फक्त डोळे, निरीक्षण आणि गणित यांच्या जोरावर हे सारे मांडले गेले.
भारताच्या पहिल्या उपग्रहाला त्यांचे नाव देण्यात आले. इ. स. १९७५ मध्ये आर्यभट हा उपग्रह अवकाशात सोडला गेला.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| श्लोक | shlok | a verse |
| पाठ करणे | path karne | to memorise |
| धाडसी | dhadasi | bold |
| नाव | nav | a boat |
| ग्रहण | grahan | an eclipse |
| सावली | savli | a shadow |
| परिघ | parigh | a circumference |
| व्यास | vyas | a diameter |
| गुणोत्तर | gunottar | a ratio |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ५६ — टिपण कसे काढावे Rule 56 — how to take notes.
संपूर्ण मजकूर उतरवायचा नसतो. मुख्य मुद्दे थोडक्यात लिहायचे असतात. नावे, तारखा आणि ठिकाणे नक्की टिपा.
उदाहरणे :
युक्ती : प्रत्येक मुद्द्यासाठी एक ओळ. जास्तीत जास्त पाच-सहा शब्द. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
नावेचे उदाहरण
किनाऱ्यावरची झाडे मागे जाताना दिसतात, पण फिरते ती नाव — पृथ्वीचेही तसेच.
ग्रहण म्हणजे सावली
राहू-केतूच्या समजुतीऐवजी त्यांनी सावलीचे शास्त्रीय स्पष्टीकरण दिले.
आर्यभट उपग्रह
इ. स. १९७५ मध्ये सोडलेल्या भारताच्या पहिल्या उपग्रहाला त्यांचे नाव दिले गेले.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "How can you tell if you are moving or the world is?"
If 221 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
आर्यभट कोण होते?
प्राचीन भारतीय गणितज्ञ आणि खगोलशास्त्रज्ञ. त्यांनी आर्यभटीय हा ग्रंथ लिहिला.
आर्यभटीय कधी लिहिला गेला?
इ. स. ४९९ च्या सुमारास, जेव्हा आर्यभट अवघ्या तेवीस वर्षांचे होते.
ग्रहणाविषयी त्यांचे मत काय होते?
ग्रहण म्हणजे सावली. पृथ्वीची सावली चंद्रावर पडली की चंद्रग्रहण होते.
आर्यभट उपग्रह कधी सोडला गेला?
इ. स. १९७५ मध्ये. हा भारताचा पहिला उपग्रह होता.