गरिबाचे नशीब

एके दिवशी बादशहा अकबर दरबारात बसले होते. दरबार भरगच्च होता. तेवढ्यात एक गरीब शेतकरी — किसना — दरबारात आला. त्याचे कपडे जुने होते, चेहरा थकलेला होता. त्याने बादशहाला नमस्कार केला आणि हात जोडून म्हणाला —

“जहाँपनाह, माझ्या शेतात या वर्षी खूप चांगले पीक आले. मला वाटले हे तुम्हाला द्यावे — म्हणून एक भोपळा घेऊन आलो!”

त्याने एक मोठा, सुंदर भोपळा बादशहाच्या पायाशी ठेवला.

दरबारातील मंत्री हसू लागले — “एवढ्या मोठ्या बादशहाला भोपळा? हा गरीब माणूस काय देणार!”

पण बादशहाने हसत तो भोपळा स्वीकारला आणि किसनाला म्हणाले — “धन्यवाद! तुझ्या मनातील प्रेम मला मिळाले!”

किसना खूश होऊन परत निघाला.

बिरबलाने हे पाहिले. त्याला एक कल्पना सुचली. तो किसनाजवळ गेला आणि हळूच म्हणाला —

“किसना, परत जाताना राजवाड्याच्या मागच्या बागेतून जा — तिथे तुला एक आश्चर्य मिळेल!”

किसना गोंधळला — पण बिरबलावर विश्वास ठेवून तो मागच्या बागेतून गेला. तिथे बागवानाने त्याला एक मोठी थैली दिली — त्यात शंभर सोन्याच्या मोहरा होत्या!

किसनाच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले. त्याने परत दरबारात येऊन बिरबलाचे आभार मानले —

“बिरबलजी, हे पैसे कुठून आले?”

बिरबलाने हसत सांगितले —

“किसना, बादशहाने तुझा भोपळा स्वीकारला — आणि त्या प्रेमाची किंमत दिली. तू गरीब असशील — पण तुझे मन श्रीमंत आहे. जो श्रीमंताला आपल्या शेताचे सर्वोत्तम देतो — त्याला नशीब कधीच रिकाम्या हाताने सोडत नाही!”

दरबारात परत आल्यावर बादशहाने बिरबलाला विचारले —

“बिरबल, तू किसनाला पैसे द्यायला का सांगितलेस?”

बिरबलाने उत्तर दिले —

“जहाँपनाह, त्या मंत्र्यांनी भोपळ्यावर हसले — पण त्या भोपळ्यात किसनाचे प्रेम होते, मेहनत होती, श्रद्धा होती. श्रीमंत माणूस हजार मोहरा देतो — पण त्यात प्रेम नसते. गरीब माणूस एक भोपळा देतो — पण त्यात सर्वस्व असते. जे सर्वस्व देते त्याला रिकाम्या हाताने पाठवणे — हा अन्याय झाला असता!”

बादशहाच्या डोळ्यांत चमक आली. ते म्हणाले —

“बिरबल, तू बरोबर आहेस! देणे पैशांनी मोजत नाहीत — ते भावनेने मोजतात. किसनाचा एक भोपळा हजार मोहरांपेक्षा मोलाचा होता — कारण त्यात त्याचे हृदय होते!”

मंत्री लाजले. त्यांनी भोपळ्यावर हसले होते — पण खरे मोल त्यांना कळले नव्हते.

बादशहाने जाहीर केले — “आजपासून दरबारात कोणीही गरीब माणसाच्या भेटवस्तूवर हसणार नाही — कारण गरीबाची भेट ही श्रीमंताच्या हजार मोहरांपेक्षा मोठी असते!”

किसना त्या दिवशी आनंदाने घरी परतला. त्याच्या हातात शंभर मोहरा होत्या — पण त्याहूनही मोठे बक्षीस म्हणजे बादशहाने त्याचे प्रेम ओळखले होते.

---

तात्पर्य: देणे पैशांनी नाही — भावनेने मोजतात. गरीब माणसाची प्रेमाची भेट श्रीमंताच्या हजार मोहरांपेक्षा मोलाची असते. जो सर्वस्व देतो त्याला नशीब कधीच रिकाम्या हाताने सोडत नाही.