एकदा बादशहा अकबर आणि बिरबल थंडीच्या दिवसात यमुना नदीच्या काठावर फिरत होते. थंडी खूपच कडाक्याची होती. नदीचे पाणी बर्फासारखे गार होते. बादशहाने नदीकडे पाहिले आणि बिरबलाला विचारले, “बिरबल, माझ्या मते कोणताही माणूस पैशांसाठी रात्रभर या थंड पाण्यात उभा राहू शकत नाही. तुला काय वाटते?”
बिरबल हसला आणि म्हणाला, “जहाँपनाह, पैसे मिळाले तर माणूस कठीणातील कठीण काम करू शकतो.” बादशहाने लगेच पैज लावली — “जर कोणी गरीब माणूस रात्रभर यमुनेच्या थंड पाण्यात उभा राहिला, तर त्याला हजार सोन्याच्या मोहरा मिळतील!”
बिरबलाने एका गरीब धोब्याला ही संधी सांगितली. धोब्याला खूप गरज होती. तो तयार झाला. त्या रात्री तो गुडघाभर थंड पाण्यात उभा राहिला. सकाळ होईपर्यंत त्याने थंडी सहन केली. कसेबसे दात ओठ आवळून त्याने सारी रात काढली.
सकाळी धोबी दरबारात आला. बादशहाने विचारले, “तू रात्रभर थंड पाण्यात कसा उभा राहिलास?” धोब्याने सांगितले, “जहाँपनाह, नदीच्या किनाऱ्यावर दुरून एक दिवा जळत होता. त्या दिव्याच्या उजेडाकडे पाहत मी रात काढली.”
हे ऐकताच अकबराने हात वर केला आणि म्हणाला, “तू त्या दिव्याची उब घेतलीस! म्हणजे तू पैज हरलास. तुला बक्षीस मिळणार नाही!” बिचारा धोबी रडत घरी गेला.
बिरबलाला हे समजले तेव्हा त्याला खूप राग आला. पण तो बादशहाशी थेट वाद घालणार नव्हता. त्याने एक युक्ती केली. दुसऱ्या दिवशी बिरबल दरबारात आलाच नाही. बादशहाने निरोप पाठवला — “बिरबल का आला नाही?” निरोप घेऊन गेलेला सेवक परत आला आणि म्हणाला, “जहाँपनाह, बिरबल म्हणतो की तो खिचडी शिजवतोय, ती शिजली की येईल.”
बादशहाला आश्चर्य वाटले. दोन तास गेले, तीन तास गेले — बिरबल काही आला नाही. शेवटी अकबर स्वतः बिरबलाच्या घरी गेला. तिथे त्याने पाहिले की बिरबलाने जमिनीवर चूल मांडली होती आणि पाच-सहा फूट उंचावर भांडे टांगले होते. खाली विस्तव जळत होता पण भांडे खूप उंचावर असल्याने त्याला उष्णताच मिळत नव्हती.
बादशहाने हसत विचारले, “बिरबल, हे काय वेडेपण आहे? इतक्या उंचावरच्या भांड्याला खालच्या विस्त्वाची उष्णता कशी मिळेल? खिचडी कधी शिजणार?”
बिरबल शांतपणे म्हणाला, “जहाँपनाह, जेव्हा एक दिवा अनेक मैल दूर असताना त्याची उब माणसाला मिळू शकते — जसे त्या धोब्याला मिळाली असे आपण म्हणालात — तेव्हा ही खिचडीही लवकरच शिजेल!”
बादशहाला आपली चूक लक्षात आली. तो मनातून लाजला. बिरबलाने किती चतुरपणे त्याला आरसा दाखवला होता! बादशहाने लगेच धोब्याला दरबारात बोलावले आणि त्याला हजार सोन्याच्या मोहरा देऊन सन्मानित केले.
तात्पर्य: अन्यायाला चातुर्याने उत्तर द्यावे. बुद्धिमान माणूस शब्दांशिवायही सत्य सिद्ध करू शकतो.
WhatsApp
Facebook
Twitter
Leave a Reply