अशक्य प्रश्न

एके दिवशी बादशहा अकबर दरबारात बसले होते. त्यांचा मूड खूपच खेळकर होता. त्यांनी ठरवले — आज बिरबलाला एक असा प्रश्न विचारायचा जो पूर्णपणे अशक्य असेल, ज्याचे उत्तर देणे कोणालाच शक्य नाही.

बादशहाने खूप विचार केला आणि एक अफलातून प्रश्न तयार केला. ते उठले आणि दरबारात मोठ्या आवाजात म्हणाले —

“बिरबल, मला सांग — ईश्वर काय करतो? तो दिवसभर काय करत असतो? उद्यापर्यंत उत्तर द्यायचे — नाहीतर दरबार सोड!”

दरबारातील मंत्री मनातून खूश झाले. ईश्वर काय करतो हे कोण सांगू शकणार? हे तर पूर्णपणे अशक्य आहे!

बिरबल शांतपणे उठला आणि म्हणाला —

“जहाँपनाह, उद्या सकाळी उत्तर देतो!”

त्या रात्री बिरबल विचार करत बसला. हा प्रश्न कठीण होता — पण बिरबलाने ठरवले की उत्तर द्यायचेच.

दुसऱ्या दिवशी बिरबल दरबारात आला. त्याच्यासोबत एक साधा मच्छीमार होता — गोपाळ. गोपाळ गरीब होता, साधा होता — पण बिरबलाने त्याला एक खास कारणासाठी आणले होते.

बादशहाने विचारले —

“बिरबल, हा कोण आहे? आणि माझ्या प्रश्नाचे उत्तर काय?”

बिरबलाने गोपाळकडे पाहिले आणि म्हणाला —

“जहाँपनाह, आधी एक विनंती — ईश्वराबद्दल बोलायचे तर त्याच्याच आसनावर बसणे योग्य! तुम्ही काही काळासाठी त्या सिंहासनावरून खाली या — आणि गोपाळला त्यावर बसू द्या!”

दरबारात एकच खळबळ उडाली. मंत्री ओरडले — “हे कसे शक्य आहे? बादशहाने सिंहासन सोडायचे?”

पण बादशहाने बिरबलावर विश्वास ठेवला. ते उठले आणि गोपाळला सिंहासनावर बसवले.

गोपाळ घाबरत घाबरत सिंहासनावर बसला. त्याला खूप अवघडल्यासारखे वाटत होते.

बिरबलाने बादशहाकडे वळून म्हणाले —

“जहाँपनाह, पाहा — हे गोपाळ सिंहासनावर बसले आहेत आणि तुम्ही खाली आहात. एक राजा खाली आला आणि एक गरीब मच्छीमार वर गेला — हेच ईश्वर करतो! तो दिवसभर हेच करत असतो — जे वर आहेत त्यांना खाली आणतो, जे खाली आहेत त्यांना वर नेतो! श्रीमंत गरीब होतो, गरीब श्रीमंत होतो — राजा रंक होतो, रंक राजा होतो — हीच ईश्वराची लीला आहे!”

दरबारात एकच शांतता पसरली.

बादशहा काही क्षण स्तब्ध राहिले. बिरबलाच्या उत्तराने त्यांच्या मनाला खोलवर स्पर्श केला. किती साध्या पद्धतीने किती गहन सत्य सांगितले होते!

बादशहाने गोपाळला सिंहासनावरून उठवले आणि त्याला शंभर सोन्याच्या मोहरा बक्षीस दिल्या — “तू आज ईश्वराच्या लीलेचे माध्यम झालास!”

गोपाळच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले. तो बिरबलाचे आणि बादशहाचे आभार मानत निघून गेला.

बादशहाने बिरबलाला विचारले —

“बिरबल, इतके सुंदर उत्तर तुला कसे सुचले?”

बिरबलाने विनम्रपणे म्हणाले —

“जहाँपनाह, ईश्वर दिसत नाही — पण त्याची कामे दिसतात. आजूबाजूला पाहिले तर रोज कोणी वर जाते, कोणी खाली येते — कोणाचे नशीब फिरते, कोणाचे उजळते. हीच त्याची लीला! जो डोळे उघडे ठेवतो त्याला ईश्वर रोज दिसतो!”

बादशहाने बिरबलाला मौल्यवान हार घालून सन्मानित केले आणि म्हणाले —

“बिरबल, तू आज अशक्य प्रश्नाचे उत्तर दिलेस — आणि त्याहूनही मोठे काम केलेस ते म्हणजे एका गरीब मच्छीमाराला सन्मान दिलास आणि शंभर मोहरा मिळवून दिल्यास!”

---

तात्पर्य: ईश्वराची लीला म्हणजे सतत बदल — जे वर आहे ते खाली येते, जे खाली आहे ते वर जाते. गर्व करू नये कारण परिस्थिती कधीही बदलू शकते. आणि खऱ्या प्रश्नांची उत्तरे आयुष्यातच असतात — फक्त डोळे उघडे ठेवून पाहायला हवे.