आईचे प्रेम

एके दिवशी बादशहा अकबर दरबारात बसले होते. दरबार शांत होता. अचानक बाहेरून एक मोठा गलका ऐकू आला. दोन स्त्रिया एकमेकींशी भांडत दरबारात आल्या. दोघींच्याही हातात एक छोटे, रडणारे बाळ होते — दोघीही त्या बाळाला ओढत होत्या.

पहिली स्त्री — सुमित्रा — रडत म्हणाली —

“जहाँपनाह, हे माझे बाळ आहे! ही दुष्ट बाई माझे बाळ हिरावून घेत आहे!”

दुसरी स्त्री — कमला — ओरडत म्हणाली —

“खोटे बोलते ही! हे माझे बाळ आहे — मी याला जन्म दिला आहे!”

दोघीही एकाच वेळी बोलत होत्या. बाळ मध्ये अडकले होते — ते घाबरून जोरजोराने रडत होते. बादशहाने दोघींना शांत केले आणि एकेकाची बाजू ऐकली.

सुमित्रा म्हणाली — “जहाँपनाह, मी काल बाळाला घरी झोपवून बाहेर गेले होते. परत आले तर बाळाच्या जागी ही कमला बसलेली होती आणि माझे बाळ तिच्या मांडीवर होते. मी बाळ मागितले तर ती देत नाही!”

कमला म्हणाली — “जहाँपनाह, हे माझेच बाळ आहे! माझे बाळ रडत होते म्हणून मी उचलले. हिने माझे बाळ चोरले होते — मी परत घेतले!”

दोन्ही बाजू ऐकून बादशहा गोंधळले. दोघीही इतक्या ठामपणे सांगत होत्या की खरे कोण हे समजत नव्हते. बाळाला विचारता येत नव्हते — ते खूपच लहान होते.

दरबारातील मंत्री एकमेकांकडे पाहू लागले. कोणालाच उत्तर सुचेना. बादशहाने बिरबलाकडे पाहिले.

बिरबल शांतपणे उठला. त्याने त्या बाळाकडे पाहिले — ते अजूनही रडत होते. मग त्याने दोन्ही स्त्रियांकडे बारकाईने पाहिले. सुमित्राचे डोळे आसवांनी भरले होते — ती बाळाकडे आतुरतेने पाहत होती. कमला मात्र रागाने बोलत होती — बाळाकडे तिची नजर फारशी नव्हती.

बिरबलाने एका सेवकाला बोलावले आणि हळू आवाजात सांगितले. सेवक आत गेला आणि एक जाड दोरी घेऊन आला.

बिरबलाने ती दोरी दोघींसमोर ठेवली आणि गंभीर आवाजात म्हणाला —

“या दोघींपैकी खरी आई कोण हे सांगणे अशक्य आहे. म्हणून मी एक निर्णय घेतो — हे बाळ दोन भागांत विभागतो! एक भाग सुमित्राला आणि एक भाग कमलाला!”

दरबारात एकच शांतता पसरली.

कमला क्षणभर थांबली आणि म्हणाली — “ठीक आहे — बिरबलाचा निर्णय मान्य आहे!”

पण सुमित्रा एकदम मोठ्याने रडू लागली. ती बिरबलाच्या पायांवर पडली आणि म्हणाली —

“नाही! नाही! माझ्या बाळाला दोन भाग करू नका! हे बाळ कमलाला द्या — पण जिवंत ठेवा! माझे बाळ जगले पाहिजे — माझ्याकडे नाही आले तरी चालेल!”

दरबारात शांतता पसरली.

बिरबल हळूच हसला. त्याने बाळ उचलले आणि सुमित्राच्या हातात दिले. तो म्हणाला —

“जहाँपनाह, ही सुमित्राच खरी आई आहे! खरी आई कधीच आपल्या मुलाला दुखवणार नाही — स्वतःचे सुख सोडेल, स्वतःचे दुःख स्वीकारेल — पण मुलाला जगवेल! कमलाने बाळाच्या दोन भागांना होकार दिला — खरी आई असती तर तिने कधीच होकार दिला नसता!”

कमला खाली मान घालून उभी राहिली. ती खरोखरच खोटी होती — तिने शेजारच्या गावातून बाळ पळवले होते. शिपायांनी तिला पकडले.

सुमित्राने बाळाला घट्ट मिठी मारली. तिचे अश्रू थांबत नव्हते — पण आता ते आनंदाचे होते. तिने बिरबलाचे आभार मानले —

“बिरबलजी, तुम्ही माझे बाळ परत दिले — माझे जगणे परत दिले!”

बिरबलाने प्रेमाने म्हणाले —

“आई, तुझ्या प्रेमानेच तुला न्याय मिळवून दिला — मी फक्त निमित्त होतो!”

बादशहाने बिरबलाला मौल्यवान हार घालून सन्मानित केले आणि भावुकतेने म्हणाले —

“बिरबल, आईचे प्रेम हे जगातील सर्वात शुद्ध आणि निस्वार्थ प्रेम आहे — आज तू ते सिद्ध केलेस! जी आई मुलासाठी स्वतःचे सुख सोडते — तीच खरी आई!”

---

तात्पर्य: आईचे प्रेम जगातील सर्वात निस्वार्थ प्रेम आहे. खरी आई मुलाच्या सुखासाठी स्वतःचे सर्वस्व सोडायला तयार असते. स्वार्थी माणूस कधीच खरे प्रेम करू शकत नाही — कारण खरे प्रेम म्हणजे दुसऱ्यासाठी स्वतःला विसरणे.