आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
सह्याद्रीच्या पूर्वेला डोंगरांच्या मधे अनेक खोरी आहेत. या भागाला मावळ म्हणतात. इथे राहणाऱ्या लोकांना मावळे म्हटले जाई.
मावळे मुळात शेतकरी होते. डोंगरउतारावर कष्टाने शेती करणारे. पावसात भिजणारे, उन्हात राबणारे. त्यामुळे ते काटक होते. डोंगर चढउतार त्यांच्या अंगवळणी पडली होती.
शिवाजी महाराजांनी या तरुणांशी मैत्री केली. ते त्यांच्यासोबत जेवत, त्यांच्या घरी जात, त्यांच्या अडचणी ऐकत. महाराज त्यांना नोकर मानत नव्हते, सोबती मानत होते.
मावळ्यांकडे मोठी शस्त्रे नव्हती. भारी चिलखते नव्हती. पण त्यांना प्रत्येक वाट माहीत होती. रात्रीच्या अंधारातही ते डोंगर उतरू शकत. हीच त्यांची खरी ताकद होती.
तानाजी मालुसरे, येसाजी कंक, बाजीप्रभू देशपांडे अशी अनेक नावे इतिहासात अमर झाली. पण नाव नसलेले हजारो मावळेही तितकेच महत्त्वाचे होते.
मोठी कामे मोठ्या माणसांकडूनच होतात असे नाही. सामान्य माणसे एकत्र आली की असामान्य कामे घडतात.
पुण्याच्या पश्चिमेला बारा खोरी आहेत. आंदर मावळ, पवन मावळ, मुठा खोरे, गुंजण मावळ अशी त्यांची नावे. या बारा मावळांतूनच स्वराज्याचे बहुतेक सैनिक आले.
मावळे पूर्णवेळ सैनिक नव्हते. पेरणी आणि कापणीच्या दिवसांत ते आपल्या शेतीला परत जात. लढाई संपली की पुन्हा नांगर हाती घेत. तलवार आणि नांगर दोन्ही चालवणारी ही माणसे होती.
त्यांची निष्ठा पैशासाठी नव्हती. महाराज आपल्यातलेच एक आहेत, ही भावना होती. म्हणूनच प्रसंगी प्राण देतानाही ते मागे हटले नाहीत.
मावळ्यांची शस्त्रेही साधीच होती. तलवार, भाला आणि ढाल एवढेच. पण डोंगरात या हलक्या शस्त्रांनीच वेगाने हालचाल करता येई. जड चिलखत घातलेला शत्रू तिथे मागे पडे.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| खोरे | khore | a valley |
| काटक | katak | tough, hardy |
| राबणे | rabne | to toil, to labour hard |
| अंगवळणी | angavalani | become second nature |
| चिलखत | chilkhat | armour |
| सोबती | sobati | a companion |
| अमर | amar | immortal, undying |
| असामान्य | asamanya | extraordinary |
| शिलेदार | shiledar | a cavalry soldier with his own horse |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ६ — अनुस्वार की जोडाक्षर? Rule 6 — when to use ं and when to write the full conjunct.
आजच्या मराठीत नाकातला आवाज दाखवायला अनुस्वारच वापरतात. जुन्या पद्धतीत तिथे पूर्ण जोडाक्षर लिहीत असत.
उदाहरणे :
लक्षात ठेवा : जुनी पुस्तके वाचताना जोडाक्षरी रूप दिसेल. लिहिताना मात्र अनुस्वारच वापरा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
बारा मावळ
पुण्याच्या पश्चिमेला असलेली बारा खोरी. आंदर मावळ, पवन मावळ, मुठा खोरे अशी त्यांची नावे.
शेतकरी सैनिक
मावळे पूर्णवेळ सैनिक नव्हते. पेरणी-कापणीच्या दिवसांत ते शेतीला परत जात.
खरी ताकद
शस्त्रांपेक्षा भूगोलाचे ज्ञान आणि एकमेकांवरचा विश्वास हीच मावळ्यांची मोठी ताकद होती.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why were ordinary farmers such good soldiers?"
If 216 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
मावळे कोण होते?
सह्याद्रीच्या मावळ खोऱ्यात राहणारे शेतकरी तरुण. शिवाजी महाराजांच्या सैन्याचा मुख्य आधार तेच होते.
मावळ म्हणजे काय?
सह्याद्रीच्या पूर्वेला डोंगरांच्या मधे असलेल्या खोऱ्यांच्या प्रदेशाला मावळ म्हणतात.
मावळे कशामुळे यशस्वी ठरले?
डोंगरातल्या वाटांचे ज्ञान, शारीरिक काटकपणा आणि महाराजांवरचा विश्वास यामुळे ते लहान संख्येनेही मोठ्या सैन्याला भारी पडले.
काही प्रसिद्ध मावळे कोण?
तानाजी मालुसरे, बाजीप्रभू देशपांडे, येसाजी कंक आणि जिवा महाला ही काही प्रसिद्ध नावे.