आजचा उतारा
शिवाजी महाराज — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
शिवाजी महाराज लहान असताना पुणे हे गाव जवळजवळ ओसाड झाले होते. लढायांमुळे घरे मोडली होती. शेते पडीक होती. लोक गाव सोडून गेले होते.
शहाजीराजांच्या आज्ञेने जिजाबाई आणि बाल शिवाजी पुण्यात आले. त्यांच्यासोबत दादोजी कोंडदेव हे कारभारी होते. गाव पुन्हा वसवण्याचे मोठे काम त्यांनी हाती घेतले.
पुण्यात राहण्यासाठी एक वाडा बांधण्यात आला. त्यालाच लाल महाल म्हणतात. इथेच शिवाजी महाराजांचे बालपण गेले. इथेच त्यांनी पहिले धडे गिरवले.
गावाची नव्याने सुरुवात करताना सोन्याचा नांगर फिरवण्यात आला. ही केवळ प्रथा नव्हती. शेती पुन्हा सुरू होत आहे, हा संदेश त्यातून लोकांना मिळाला. हळूहळू लोक परत आले. बाजार भरू लागला.
जिजाबाई स्वतः न्यायनिवाडा करत. गरिबांची गाऱ्हाणी ऐकत. लोकांना वाटू लागले की आता कोणीतरी आपले आहे. हाच विश्वास पुढे स्वराज्याचा पाया ठरला.
पुढे याच लाल महालात शाहिस्तेखान मुक्कामाला होता. मध्यरात्री छापा घालून महाराजांनी त्याला पळवून लावले. आज पुण्यात लाल महालाची प्रतिकृती पाहायला मिळते.
जिजाबाईंनी पुण्यात कसबा गणपतीची स्थापना केली. हा गणपती आजही पुण्याचा ग्रामदैवत मानला जातो. गणेशोत्सवाच्या मिरवणुकीत त्याचा पहिला मान असतो.
गाव पुन्हा उभे करणे हे लढाई जिंकण्याइतकेच अवघड काम असते. घरे बांधावी लागतात, पाण्याची सोय करावी लागते, व्यापार सुरू करावा लागतो. हे सारे जिजाबाईंनी संयमाने केले.
पुणे पुन्हा वसल्यावर आजूबाजूच्या गावांतले लोकही परत येऊ लागले. कारागीर दुकाने थाटू लागले. शेतकरी पेरणी करू लागले. काही वर्षांतच पुणे हे भरभराटीचे गाव झाले.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| ओसाड | osad | deserted, desolate |
| पडीक | padik | lying uncultivated |
| कारभारी | karbhari | an administrator, a steward |
| वाडा | vada | a large traditional house |
| प्रथा | pratha | a custom, a tradition |
| संदेश | sandesh | a message |
| विश्वास | vishwas | trust, confidence |
| मुक्काम | mukkam | a stay, a halt |
| प्रतिकृती | pratikruti | a replica, a model |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ४ — शब्दाच्या मधला इ आणि उ ऱ्हस्व Rule 4 — इ and उ in the middle of a word are usually short.
शब्दाच्या मधे येणारा इ-कार आणि उ-कार बहुधा ऱ्हस्व असतो. शेवटी आला तरच तो दीर्घ होतो.
उदाहरणे :
पडताळा : अक्षर शेवटचे आहे का, ते आधी पाहा. मग ऱ्हस्व की दीर्घ ते ठरवा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
लाल महाल कुठे आहे?
पुण्यातील कसबा पेठेत. मूळ वाडा आता नाही, पण त्याच जागी उभारलेली प्रतिकृती पाहता येते.
सोन्याचा नांगर
शेतीची नव्याने सुरुवात दाखवणारी प्रथा. गावाला पुन्हा उभे करण्याची ती खूण होती.
दादोजी कोंडदेव
पुणे जहागिरीचा कारभार पाहणारे अनुभवी अधिकारी. महसूल आणि व्यवस्थापनाची घडी त्यांनी बसवली.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "Why did rebuilding Pune matter so much?"
If 205 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
लाल महाल कुठे आहे?
लाल महाल पुण्यातील कसबा पेठेत आहे. मूळ वाडा आज अस्तित्वात नाही, पण त्याच जागी बांधलेली प्रतिकृती पाहायला मिळते.
लाल महाल कोणी बांधला?
शहाजीराजांच्या आज्ञेने जिजाबाई आणि बाल शिवाजी यांच्या निवासासाठी हा वाडा बांधण्यात आला.
सोन्याचा नांगर का फिरवला?
पुणे गाव उद्ध्वस्त झाले होते. शेती पुन्हा सुरू होत असल्याचा संदेश लोकांना देण्यासाठी सोन्याचा नांगर फिरवण्यात आला.
लाल महाल कशासाठी प्रसिद्ध आहे?
इथे शिवाजी महाराजांचे बालपण गेले. पुढे याच वाड्यावर छापा घालून महाराजांनी शाहिस्तेखानाला पळवून लावले.