आजचा उतारा
शास्त्रज्ञ — आजचा उतारा वहीत जसाच्या तसा लिहा Copy this passage into your notebook, exactly as written.
मायकेल फॅरॅडे यांचा जन्म २२ सप्टेंबर १७९१ रोजी लंडनजवळ झाला. त्यांचे वडील लोहार होते आणि घरची परिस्थिती अतिशय गरिबीची होती.
शाळेत ते फार थोडे शिकले. वयाच्या चौदाव्या वर्षी त्यांना पुस्तके बांधणाऱ्या दुकानात कामाला जावे लागले.
इथेच त्यांचे नशीब बदलले. बांधण्यासाठी येणारी पुस्तके ते वाचत. विज्ञानाची पुस्तके वाचून त्यांना त्या विषयाची गोडी लागली.
एका ग्राहकाने त्यांना प्रसिद्ध शास्त्रज्ञ हम्फ्री डेव्ही यांच्या व्याख्यानाची तिकिटे दिली. फॅरॅडे यांनी व्याख्याने ऐकली आणि सविस्तर टिपणे काढली.
ती टिपणे त्यांनी नीट बांधून डेव्ही यांना पाठवली आणि नोकरी मागितली. डेव्ही यांना ती मेहनत आवडली आणि त्यांनी फॅरॅडे यांना सहाय्यक म्हणून घेतले.
प्रयोगशाळेत भांडी धुण्याच्या कामापासून त्यांनी सुरुवात केली. पण निरीक्षण आणि प्रश्न विचारणे त्यांनी थांबवले नाही.
त्या काळात वीज आणि चुंबक या दोन वेगळ्या गोष्टी मानल्या जात. पण त्यांच्यात काही संबंध आहे का, हा प्रश्न शास्त्रज्ञांना पडला होता.
इ. स. १८३१ मध्ये फॅरॅडे यांनी महत्त्वाचा शोध लावला. चुंबक हलवला की जवळच्या तारेत वीज निर्माण होते, हे त्यांनी दाखवले.
याला विद्युत चुंबकीय प्रवर्तन म्हणतात. आज जगातली बहुतेक वीज याच तत्त्वावर तयार होते.
धरणातले पाणी असो, वारा असो वा कोळसा — शेवटी चुंबक फिरवून वीज तयार केली जाते. फॅरॅडे यांच्या शोधाशिवाय हे शक्य नव्हते.
त्यांनी विजेवर चालणारे पहिले साधे यंत्रही बनवले. आजच्या विद्युत मोटारीची ती सुरुवात होती.
मुलांसाठी व्याख्याने देण्याची परंपरा त्यांनी सुरू केली. ती आजही चालू आहे. २५ ऑगस्ट १८६७ रोजी त्यांचे निधन झाले.
कठीण शब्द
आजचे नवे शब्द New words from today's passage — with pronunciation and meaning.
| शब्द | उच्चार | अर्थ (English) |
|---|---|---|
| लोहार | lohar | a blacksmith |
| नशीब | nashib | fate, fortune |
| गोडी | godi | a liking, a taste for |
| व्याख्यान | vyakhyan | a lecture |
| टिपण | tipan | notes |
| चुंबक | chumbak | a magnet |
| प्रवर्तन | pravartan | induction |
| धरण | dharan | a dam |
| कोळसा | kolsa | coal |
आजचा शुद्धलेखन नियम
नियम ३९ — विरुद्धार्थी शब्द Rule 39 — words with opposite meanings.
उलट अर्थाच्या शब्दांना विरुद्धार्थी शब्द म्हणतात.
उदाहरणे :
सराव : उताऱ्यातले पाच शब्द निवडा आणि त्यांचे विरुद्धार्थी शब्द लिहा. सर्व २४ नियम पाहा →
आजची माहिती
लिहिताना हे लक्षात ठेवा Three things today's passage teaches.
पुस्तक बांधणी
बांधण्यासाठी येणारी पुस्तके वाचूनच त्यांना विज्ञानाची गोडी लागली.
टिपणांची नोकरी
व्याख्यानांची टिपणे बांधून पाठवल्यामुळे त्यांना सहाय्यकाची नोकरी मिळाली.
आजची वीज
चुंबक फिरवून वीज तयार करण्याचे तत्त्व आजही तेच वापरले जाते.
पालकांसाठी
For parents You don't need to read Marathi to help with this.
Your child copies the passage above into a ruled notebook. That's the whole activity. Here's how to check it in about two minutes:
- Ask them to read their own writing aloud once — most mistakes get caught here.
- Compare each line on screen with the notebook. Look for missing matras (the marks above and below letters), not just letters.
- Use the pronunciation column above to check the new words.
- Ask one question in English: "How did reading the books he was binding change his life?"
If 216 words is too much today, switch to the shorter version using the toggle above.
प्रश्न आणि उत्तरे
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
मायकेल फॅरॅडे कोण होते?
इंग्लंडमधील शास्त्रज्ञ. वीज आणि चुंबकत्व यांचा संबंध त्यांनी दाखवून दिला.
त्यांचा मुख्य शोध कोणता?
चुंबक हलवला की जवळच्या तारेत वीज निर्माण होते. याला विद्युत चुंबकीय प्रवर्तन म्हणतात.
त्यांचे शिक्षण किती झाले?
शाळेत ते फार थोडे शिकले. पुस्तके बांधण्याच्या दुकानात काम करताना त्यांनी स्वतः वाचून शिकले.
त्यांच्या शोधाचा आजचा उपयोग काय?
जगातली बहुतेक वीज आजही याच तत्त्वावर तयार केली जाते.